ટ્રમ્પની સાન ઠેકાણે: રશિયન ઓઇલ ખરીદીમાં ભારત ઉપર હાલ ટેરિફને બ્રેક

ભારત અને ચીન માટે મોટી રાહત તરીકે જોવામાં આવી રહેલી આ ઘટનામાં, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રીય હિતને ધ્યાનમાં રાખીને, રશિયા અને ઈરાન પર પ્રતિબંધો કાયદા હેઠળ આપવામાં આવેલા પ્રતિબંધો, નિયંત્રણો અને ફરજો માફ કરી દીધી છે. લિન્ડસે ઓ. ગ્રેહામ દ્વારા 2026 ના રશિયા અને ઈરાન પર પ્રતિબંધો કાયદા દ્વારા ટ્રમ્પને રશિયા પર વ્યાપક પ્રતિબંધો લાદવાનો અને ચીન અને ભારત સહિત રશિયન તેલ અને ગેસના મુખ્ય ખરીદદારો પર ભારે ટેરિફ લાદવાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો હતો.

મુખ્યત્વે સ્વર્ગસ્થ સેનેટર લિન્ડસે ગ્રેહામ દ્વારા કોંગ્રેસમાં સમર્થિત આ કાયદામાં રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ અથવા ગેસના પાંચ સૌથી મોટા આયાતકારો પાસેથી યુએસમાં પ્રવેશતા માલ પર 30 દિવસની અંદર 100% સુધીના ટેરિફની જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી. તેમાં એવા દેશોનો પણ સમાવેશ થતો હતો જેમણે કાયદો લાગુ થયાના 30 દિવસ પછી જાણી જોઈને રશિયન તેલ અથવા ગેસ ખરીદ્યો હતો, તેમજ રશિયાને પ્રતિબંધોથી બચવામાં મદદ કરતા ટોચના પાંચ દેશોમાંના દેશોનો પણ સમાવેશ થતો હતો.

ટ્રમ્પે કાયદાની ઘણી જોગવાઈઓ અમલમાં આવવાના થોડા દિવસો પહેલા જ છૂટની જાહેરાત કરી હતી. તેમણે સપ્ટેમ્બરના મધ્યમાં બિલ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. “હું આ રીતે ગ્રેહામ એક્ટમાં પૂરા પાડવામાં આવેલા આવા પ્રતિબંધો, પ્રતિબંધો અને ફરજોના ઉપયોગને છોડી રહ્યો છું,” ટ્રમ્પે શુક્રવારે સાંજે જારી કરેલા એક એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડરમાં જણાવ્યું હતું. આદેશમાં, ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે તેમણે કોંગ્રેસને એક પ્રમાણપત્ર રજૂ કર્યું છે જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ તબક્કે છૂટ આપવી એ યુએસના રાષ્ટ્રીય હિતમાં છે.

ટ્રમ્પે યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોડીમીર ઝેલેન્સકીની જાહેરમાં ટીકા કરતી વખતે રશિયા પ્રત્યે ઉષ્માભર્યું વલણ અપનાવ્યું હોવાથી આ એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર આવ્યો છે. પ્રસ્તાવિત રશિયા પ્રતિબંધોએ રશિયન તેલ આયાત પર ખૂબ આધાર રાખતા દેશોમાં પણ ચિંતાઓ ઉભી કરી હતી. રશિયન ક્રૂડના સૌથી મોટા ખરીદદારોમાંનો એક ભારત, કાયદા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરનારા દેશોમાંનો એક હતો.

રશિયા ભારત માટે તેલનો એકમાત્ર સૌથી મોટો સપ્લાયર છે. ટેરિફ (આયાત શુલ્ક)માં 100% સુધીની છૂટ, જે આગામી દિવસોમાં અમલમાં આવી શકે છે, તેનો અર્થ એ છે કે ભારત કોઈપણ આર્થિક નુકસાન વિના મોસ્કો પાસેથી મોટા જથ્થામાં તેલની આયાત કરવાનું ચાલુ રાખી શકે છે.

હકીકતમાં, યુક્રેન સાથે રશિયાનું યુદ્ધ શરૂૂ થયા પછી, રશિયા ધીમે ધીમે ભારત માટે કાચા તેલનો સૌથી મોટો પુરવઠાકાર બની ગયું. યુરોપિયન પ્રતિબંધોને કારણે રશિયાએ ભારત અને ચીનને ભારે ડિસ્કાઉન્ટ પર તેલ વેચવાનું શરૂૂ કર્યું હતું.

ગયા વર્ષે, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રશિયા પાસેથી કાચું તેલ ખરીદવા બદલ ભારત પર 25% દંડરૂૂપ ટેરિફ (penal tariffs) લાદ્યા હતા, જેનાથી કુલ ટેરિફનો આંકડો 50% પર પહોંચી ગયો હતો. ભારતે રશિયા પાસેથી કાચું તેલ ખરીદવાનું બંધ કર્યું નહીં, પરંતુ જ્યારે અમેરિકાએ રશિયાની બે મોટી તેલ કંપનીઓ પર પ્રતિબંધો લાદ્યા, ત્યારે આયાતમાં ઘટાડો થવા લાગ્યો.

આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં, ભારત પરના ટેરિફ ઘટાડીને 18% કરવાની અને 25% દંડરૂૂપ ટેરિફ હટાવવાની જાહેરાત કરતી વખતે, ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરી દેશે. ભારતે ક્યારેય આવું કોઈ નિવેદન આપ્યું ન હતું, અને રશિયા પાસેથી કાચા તેલની ખરીદી અંગે કોઈ સ્પષ્ટ વલણ સ્પષ્ટ થાય તે પહેલાં જ મધ્ય પૂર્વમાં સંઘર્ષ ફાટી નીકળ્યો.

લિન્ડસે કાયદાનો અમલ સ્થગિત, ટ્રમ્પ ઇચ્છે ત્યારે ટેરિફ લગાવી શકે
ટ્રમ્પના આદેશનુન અર્થઘટન કરતા નિષ્ણાંતોએ જણાવ્યું હતું કે માફીના નિર્દેશથી ટેરિફના અમલીકરણને સ્થગિત કરવામાં આવશે, પરંતુ તેમના ઔપચારિક લાદવાનું બંધ થતું નથી, જેનો અર્થ એ છે કે ટ્રમ્પ તેમની પસંદગીના કોઈપણ સમયે તેમને લાગુ કરી શકે છે.

વેપાર કરારની આશા ઉજળી
ગયા મહિને ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા પ્રતિબંધો સંબંધિત ખરડા (sanctions bill) પર હસ્તાક્ષર કરવાના પગલાની અસર ભારત-અમેરિકા વચ્ચેના વેપાર કરાર અંગેની વાતચીત પર પણ પડી હોવાનું માનવામાં આવે છે. પ્રતિબંધો હવે હટાવી દેવામાં આવ્યા હોવાથી, આ મોરચે પણ થોડી હિલચાલ જોવા મળી શકે છે, ખાસ કરીને વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે તાજેતરમાં સંકેત આપ્યો છે કે ડ્રાફ્ટ લગભગ તૈયાર છે.