’વંતારા’ના વન્યજીવોની તપાસ માટે ‘સીટ’ની રચના

હાથીઓના સંપાદન સહિતની બાબતોની નિવૃત્ત જસ્ટિસના વડપણ હેઠળ થશે તપાસ

સુપ્રીમ કોર્ટે જામનગર, ગુજરાત ખાતે રિલાયન્સ ફાઉન્ડેશન દ્વારા સંચાલિત વંતારા (ગ્રીન્સ ઝૂઓલોજિકલ રેસ્ક્યુ એન્ડ રિહેબિલિટેશન સેન્ટર) ના મામલાઓની તપાસ કરવા માટે એક ખાસ તપાસ ટીમની રચના કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. ‘સીટ’ દ્વારા ભારત અને વિદેશમાંથી પ્રાણીઓ, ખાસ કરીને હાથીઓના સંપાદનમાં વન્યજીવન સંરક્ષણ કાયદાની જોગવાઈઓ અને અન્ય સંબંધિત કાયદાઓનું પાલન કરવાની તપાસ કરવા હુકમ કરેલ છે.

‘સીટ’નું નેતૃત્વ સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ જે ચેલમેશ્વર કરશે. જયારે ન્યાયાધીશ રાઘવેન્દ્ર ચૌહાણ (ઉત્તરાખંડ અને તેલંગાણા હાઇકોર્ટના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ), હેમંત નગરાલે IPS (ભૂતપૂર્વ મુંબઈ પોલીસ કમિશનર), અનિશ ગુપ્તા IRS (એડલ કમિશનર કસ્ટમ્સ) સીટના અન્ય સભ્યો રહેશે. ન્યાયાધીશ પંકજ મિથલ અને ન્યાયાધીશ પ્રસન્ના બી વરાલેની બનેલી બેન્ચે એડવોકેટ સીઆર જયા સુકિનની પીઆઈએલની સુનાવણી કરતી વખતે આ આદેશ આપ્યો હતો, જેમણે કેન્દ્રની કામગીરી સામે વ્યાપક આક્ષેપો કર્યા હતા. બેન્ચે અવલોકન કર્યું હતું કે અરજીમાં કોઈ પણ સહાયક સામગ્રી વિના જ આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા છે, અને સામાન્ય રીતે, આવી અરજી પર વિચાર કરવો જોઈએ નહીં.

તે જ સમયે, કોર્ટે ઉમેર્યું હતું કે: જોકે, કાયદાકીય સત્તાવાળાઓ અથવા અદાલતો કાં તો તેમના આદેશનું પાલન કરવામાં અનિચ્છા ધરાવે છે અથવા અસમર્થ છે તેવા આરોપોને ધ્યાનમાં રાખીને, ખાસ કરીને વાસ્તવિક પરિસ્થિતિની શુદ્ધતાની ચકાસણીના અભાવે, અમે ન્યાયના હેતુથી સ્વતંત્ર હકીકતલક્ષી મૂલ્યાંકન માટે હાકલ કરવાનું યોગ્ય માનીએ છીએ જે આરોપ મુજબ ઉલ્લંઘન સ્થાપિત કરી શકે છે, જો કોઈ હોય તો અમે દોષરહિત પ્રામાણિકતા અને ઉચ્ચ પ્રતિષ્ઠા ધરાવતા વ્યક્તિઓની વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT) ની રચના માટે નિર્દેશ આપવાનું યોગ્ય માનીએ છીએ, જેમની લાંબા સમયથી જાહેર સેવા છે.

કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ આદેશ અરજી ન હોવો જોઈએ અને આ આદેશને કોઈપણ વૈધાનિક સત્તાવાળાઓ અથવા વંતારાની કામગીરી પર કોઈ શંકા વ્યક્ત કરવા માટે અર્થઘટન ન કરવો જોઈએ. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે તેણે આરોપોના ગુણદોષ પર કંઈપણ વ્યક્ત કર્યું નથી અને ‘સીટ’ તપાસ ફક્ત એક તથ્ય-શોધ કવાયત છે.

‘સીટ’ આ બાબતોની કરશે તપાસ
* ભારત અને વિદેશમાંથી પ્રાણીઓનું સંપાદન, ખાસ કરીને હાથીઓ;
* વન્યજીવન (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1972 અને તેના હેઠળ બનાવેલા પ્રાણી સંગ્રહાલયો માટેના નિયમોનું પાલન;
* વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિની લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓના વેપાર પર આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલન (ઈઈંઝઊજ) અને જીવંત પ્રાણીઓની આયાત/નિકાસ સંબંધિત આયાત/નિકાસ કાયદાઓ અને અન્ય વૈધાનિક આવશ્યકતાઓનું પાલન;
* પશુપાલન, પશુચિકિત્સા સંભાળ, પ્રાણી કલ્યાણના ધોરણો, મૃત્યુદર અને તેના કારણોનું પાલન;
* આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રની નજીકના સ્થાન સંબંધિત આરોપો અંગેની ફરિયાદો;
* મિથ્યાભિમાન અથવા ખાનગી સંગ્રહ, સંવર્ધન, સંરક્ષણ કાર્યક્રમો અને જૈવવિવિધતા સંસાધનોના ઉપયોગ અંગેની ફરિયાદો;
* પાણી અને કાર્બન ક્રેડિટના દુરુપયોગ અંગેની ફરિયાદો;
* અરજીઓમાં ઉલ્લેખિત લેખો/વાર્તાઓ/ફરિયાદોમાં તેમજ સામાન્ય રીતે કરવામાં આવેલા કાયદાની વિવિધ જોગવાઈઓના ભંગ, પ્રાણીઓ અથવા પ્રાણી વસ્તુઓના વેપાર, વન્યજીવન દાણચોરી વગેરેના આરોપો અંગેની ફરિયાદો;
* નાણાકીય પાલન, મની લોન્ડરિંગ વગેરેના મુદ્દાઓ અંગેની ફરિયાદો.
* આ અરજીઓમાં કરવામાં આવેલા આરોપો સાથે સંબંધિત કોઈપણ અન્ય વિષય, મુદ્દા અથવા બાબત અંગેની ફરિયાદો.