નેપાળમાં ભૂકંપથી ભૂસ્ખલન નહીં પણ ભૂસ્ખલનથી પ્રલય થયો

ગ્લેશિયરનો મોટો ટુકડો ખાણમાં પડતા ભૂસ્ખલન થતા હિમ અને ખડકોનું ગતિશીલ મિશ્રણ પર્વત નીચે ઢળ્યું, એમાં કાંપ પણ ભળ્યો અને આંખના પલકારામાં વહ્યો!

નેપાળ અને તિબેટમાં વિનાશક માર્ગ બનાવનારા પૂરના પાણીના શક્તિશાળી પ્રવાહનું કારણ હજુ સુધી સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ પૃથ્વી ગરમ થતાં નેપાળ આબોહવા આફતો માટે એક હોટ સ્પોટ છે.

બરફના વિશાળ ઢગલા પીગળી રહ્યા છે અને ખડકાળ પર્વતો અસ્થિર થઈ રહ્યા છે, ઓછા ઘન અને વધુ પ્રવાહી બની રહ્યા છે. જેમ જેમ હિમનદીઓ પાણીમાં ફેરવાય છે અને ઊંચા પર્વતીય ઊંચાઈઓમાં વિશાળ તળાવો બનાવે છે, ઉનાળામાં પીગળવાથી આ તળાવો નીચે તરફ જઈ શકે છે. આ બધા ઉપરાંત, આબોહવા પરિવર્તન વધુ ભારે વરસાદ તરફ દોરી રહ્યું છે જે જીવલેણ પૂરનું કારણ બની શકે છે.

અત્યાર સુધીના ઘટનાક્રમો મુજબ સ્થાનિક સમય મુજબ સવારે 8:37 વાગ્યે, યુએસ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સર્વેક્ષણ દ્વારા શરૂૂઆતમાં કાઠમંડુની ઉત્તરે નેપાળ-ચીન સરહદ પર 4.4 ની તીવ્રતાના ભૂકંપ તરીકે આ પ્રદેશમાં ધ્રુજારીની જાણ કરવામાં આવી હતી.

લગભગ તે જ સમયે, બરફ અને ખડકોનો “હિમપ્રપાત” – આ કિસ્સામાં ભૂસ્ખલન જેવો – એક પર્વતીય ભાગને તોડીને ભોટે કોશી નદીની ઉપનદી લહેન્ડે ખોલા નદીમાં પડ્યો, જે ઘણીવાર ઊંડા કોતરોમાંથી પસાર થઇ ચીનથી નેપાળમાં બહે છે.

ઞજૠજ એ પાછળથી સ્પષ્ટતા કરી કે આ ધ્રુજારી ભૂકંપ ન હતી, પરંતુ આ અપવાદરૂૂપે શક્તિશાળી ભૂસ્ખલનને કારણે થઈ હતી, જે 5.2 ની તીવ્રતાના ભૂકંપની સમકક્ષ તરીકે નોંધાયેલ છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, ભૂકંપ ભૂસ્ખલનનું કારણ બન્યો ન હતો. ભૂસ્ખલનને કારણે ભૂકંપ થયો.

પૂરના ચોક્કસ કારણો સ્થાપિત કરવામાં અઠવાડિયા લાગશે, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય વૈજ્ઞાનિકોની એક ટીમ માને છે કે ગ્લેશિયરનો એક મોટો ટુકડો છુટો પડી ખીણમાં પડ્યો છે. “આ ભયાનક વીડિયોમાં આપણે જે પાણીનો વિશાળ જથ્થો જોઈ રહ્યા છીએ તેનું સમાધાન કરવું મુશ્કેલ છે,” યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયાના ભૂસ્તરશાસ્ત્રી ડેનિયલ શુગરે જણાવ્યું છે.

તેમનો સિદ્ધાંત એ છે કે તે જ સમયે એક ખડક ભૂસ્ખલન થયું, જેનાથી બરફ અને ખડકોનું ઝડપથી ગતિશીલ મિશ્રણ બન્યું, જે પર્વત નીચે ઢળી ગયું. જેમ જેમ તે નીચે પડ્યું, તેમ તેમ તેણે કાંપ પણ ઉપાડ્યો જે પહેલાથી જ પાણીથી ભરાયેલો હતો કારણ કે તે ચોમાસાની ઋતુ છે. ભૂસ્ખલન ઘણા પરિબળોને કારણે થઈ શકે છે, પરંતુ આબોહવા પરિવર્તન ઘણીવાર ભૂમિકા ભજવે છે, વૈજ્ઞાનિકો કહે છે. ઝડપથી ગરમ થતા હિમાલય ક્ષેત્રમાં નેપાળ હજારો હિમનદીઓનું ઘર છે જે તાપમાનમાં વધારો થતાં પીગળી રહ્યા છે અને અસ્થિર થઈ રહ્યા છે.

ગરમ તાપમાને કદાચ નેપાળના ભયંકર પૂર તરફ દોરી ગયેલા પતનને ઝડપી બનાવ્યું હશે, પીગળતો બરફ ગ્લેશિયર અને પર્વતીય ખડકોમાં તિરાડોમાં ઘૂસી શકે છે, જેના કારણે તે નબળા પડી શકે છે, શુગરે કહ્યું. પરંતુ શું થયું તે બરાબર સમજવામાં અઠવાડિયા, મહિનાઓ પણ લાગશે. નેપાળ ખાસ કરીને “હિમનદી તળાવ ફાટવા” માટે સંવેદનશીલ છે, જ્યાં પીગળતા હિમનદીઓ દ્વારા બનેલા પાણીના વિશાળ તળાવો એટલા ભરાઈ જાય છે કે તે જમીન અથવા બરફમાંથી ફાટી જાય છે જે તેમને બંધ કરે છે, જેનાથી પાણી અને કાટમાળ ઢાળવાળા પર્વતો નીચે ઢળતા જાય છે.

“આ હિમનદી બંધ બાંધવામાં આવેલા બંધોથી અલગ નથી,” ન્યુઝીલેન્ડની કેન્ટરબરી યુનિવર્સિટીના વરિષ્ઠ લેક્ચરર ટોમ રોબિન્સને અગાઉ સીએનએનને જણાવ્યું હતું. “જો તમે હૂવર ડેમ લો છો, તો તેની પાછળ એક વિશાળ તળાવ છે, પરંતુ જો તમે અચાનક હૂવર ડેમ દૂર કરો છો, તો તે પાણી ક્યાંક જવાનું છે, અને તે વિશાળ પૂરના મોજામાં ખીણમાં ઢળતા આવશે.” તાજેતરના સંશોધન મુજબ, હિન્દુ કુશ હિમાલય, એક પ્રદેશ જેમાં નેપાળનો સમાવેશ થાય છે, ત્યાં હિમનદીઓમાંથી બરફના નુકશાનનો દર 2000 થી બમણો થઈ ગયો છે, જેમાં તેમની નીચે રહેતા લગભગ 20 લાખ લોકો માટે ભારે જોખમ છે. ઉપગ્રહ અને હવામાન સ્ટેશન ડેટાના સીએનએન હવામાન વિશ્ર્લેષણ અનુસાર, છેલ્લા અઠવાડિયામાં આ વિસ્તારની નજીક વ્યાપક તીવ્ર વરસાદ જોવા મળ્યો નથી.

હિરોશિમા બોંબના 6 ગણો ઉર્જાવાળો, 2000 ફૂટ પહોળો ગ્લેસિયર વિનાશનું કારણ
ગઇકાલે સવારે 8:37 વાગ્યે… નેપાળની રાજધાની કાઠમંડુથી માત્ર 45 કિલોમીટર ઉત્તરમાં સ્થિત 23,733 ફૂટ ઊંચા લેંગટાંગ લિરુંગ પર્વત પર એક ઘટના બની જેણે થોડા કલાકોમાં જ નેપાળ અને તિબેટના સરહદી પ્રદેશોમાં તબાહી મચાવી દીધી. ગ્લેશિયરનો એક વિશાળ ભાગ – આશરે 2,000 ફૂટ (અડધા કિલોમીટરથી વધુ) પહોળો – અચાનક તૂટી પડ્યો અને નીચેની ખીણમાં 4,000 ફૂટ નીચે ધસી પડ્યો. આ અસર એટલી ભયંકર હતી કે તેનાથી 5.2 ની તીવ્રતાના ભૂકંપ જેવા આંચકા આવ્યા – હકીકતમાં, એટલી તીવ્ર કે યુએસ જીઓલોજિકલ સર્વે (યુએસજીએસ) એ શરૂૂઆતમાં તેને ભૂકંપની ઘટના માની લીધી. જોકે, તે ભૂકંપ નહોતો; ગ્લેશિયરના પતનથી જ ભૂકંપના મોજાઓ ઉત્પન્ન થયા હતા.