ઇમ્યુનિટી (રોગપ્રતીકારક શક્તિ) એ શરીરની એ શરીર શક્તિ છે, જે વાયરસ, બેક્ટેરિયા અને અન્ય રોગજનક તત્વોથી આપણું રક્ષણ કરે છે. પરંતુ ઘણા માતા-પિતા ફરિયાદ કરે છે કે તેમનું બાળક વારંવાર બીમાર પડે છે. આવું થવાનું મુખ્ય કારણ છે નબળી ઇમ્યુનિટી.
આ લેખમાં આપણે વિગતવાર સમજશું કે બાળકોમાં ઇમ્યુનિટી નબળી કેમ થાય છે, તેના લક્ષણો શું છે, કઈ તપાસ જરૂૂરી છે અને કયા ઉપાયો દ્વારા ઇમ્યુનિટી મજબૂત બનાવી શકાય.
બાળકોમાં ઇમ્યુનિટી નબળી કેમ હોય છે?
બાળપણમાં ઇમ્યુન સિસ્ટમ સંપૂર્ણ રીતે વિકસિત થતી નથી. નવજાત અને નાના બાળકોનું શરીર હજી રોગજનકો સામે લડવાનું શીખી રહ્યું હોય છે. તેથી તેઓ ઝડપથી ચેપની ચપેટમાં આવી જાય છે.
જો બાળકને પૂરતું અને સંતુલિત પોષણ ન મળે, તો શરીરને જરૂૂરી વિટામિન, મિનરલ અને પ્રોટીન મળતા નથી. પરિણામે ઇમ્યુન સેલ્સ યોગ્ય રીતે કાર્ય કરી શકતા નથી. સાથે સાથે પૂરતી ઊંઘ ન લેવી, શારીરિક પ્રવૃત્તિની અછત, વધુ જંક ફૂડ, પ્રદૂષિત વાતાવરણ અને વારંવાર દવાઓનો ઉપયોગ પણ ઇમ્યુનિટી નબળી બનાવે છે.
બાળકોમાં ઇમ્યુનિટી નબળી હોવાના મહત્વના લક્ષણો
– વારંવાર સર્દી, ખાંસી અને તાવ
સામાન્ય રીતે બાળકોને વર્ષમાં 68 વખત સર્દી થવી સામાન્ય છે. પરંતુ જો બાળક તેનાથી વધુ વખત બીમાર પડે છે, તો તે નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિનો સંકેત છે.
– ઘા અથવા ઇજાને સાજા થવામાં મોડું થવું
નાનું કટ, ઘા કે ચોટ લાંબા સમય સુધી ઠીક ન થાય તો તેનો અર્થ એ છે કે શરીરની રિકવરી ક્ષમતા ઓછી છે.
– વજન અને ઊંચાઈ યોગ્ય રીતે ન વધવી
નબળી ઇમ્યુનિટી ધરાવતા બાળકોમાં ગ્રોથ ધીમી હોય છે. તેમનું વજન અને ઊંચાઈ ઉંમર પ્રમાણે નથી વધતા.
– પેટની સમસ્યાઓ
વારંવાર દસ્ત, કબજિયાત, પેટ ફૂલવું અથવા ભૂખ ન લાગવી એ નબળા પાચનતંત્ર અને ઇમ્યુન સિસ્ટમનું સૂચક છે.
– વારંવાર કાન, ગળા અથવા ટોન્સિલનો ચેપ
કાનમાં દુખાવો, ગળામાં સોજો અથવા ટોન્સિલાઇટિસ થવું પણ નબળી ઇમ્યુનિટી તરફ ઈશારો કરે છે.
– સતત થાક અને કમજોરી
જો બાળક સહેલાઈથી થાકી જાય છે, રમવામાં રસ ન લે અને હંમેશા નબળું દેખાય, તો તે ચેતવણી સમાન છે
– ઊંઘમાં ખલેલ અને ચિડચિડાપણું
નબળી ઇમ્યુનિટી બાળકોની ઊંઘ અને માનસિક સ્વાસ્થ્યને પણ અસર કરે છે.
બાળકોમાં ઇમ્યુનિટી નબળી થવાના મુખ્ય કારણો
– પોષણની કમી
વિટામિન A, C, D, B12,, આયર્ન, ઝિંક અને પ્રોટીનની અછત ઇમ્યુન સિસ્ટમને નબળી બનાવે છે.
– પૂરતી ઊંઘ ન મળવી
બાળકોને રોજ 810 કલાકની ઊંઘ જરૂૂરી છે. ઊંઘ દરમિયાન જ શરીર નવા ઇમ્યુન સેલ્સ બનાવે છે.
– વારંવાર એન્ટીબાયોટિકનો ઉપયોગ
એન્ટીબાયોટિક્સ સારા બેક્ટેરિયાને પણ નાશ કરે છે, જે ઇમ્યુનિટી માટે જરૂૂરી છે.
– એલર્જી અને પ્રદૂષણ
ધૂળ, ધુમાડો, પ્રદૂષિત હવા અને હવામાનમાં ફેરફારથી બાળકો ઝડપથી બીમાર પડે છે.
– જન્મજાત અથવા વારસાગત કારણો
કેટલાક બાળકોમાં ઇમ્યુન સિસ્ટમ જન્મથી જ નબળી હોય છે.
– લાંબા સમય સુધી ચાલતા ચેપ
વારંવાર ટોન્સિલ, ફેફસાંના ચેપ અથવા ટીબી જેવી બીમારીઓ ઇમ્યુનિટી ધીમે ધીમે ઘટાડે છે.
બાળકોમાં ઇમ્યુનિટી માટે જરૂૂરી તપાસ
બ્લડ ટેસ્ટ ચેપ, હિમોગ્લોબિન અને પોષક તત્વોની સ્થિતિ જાણવા
વિટામિન અને મિનરલ પ્રોફાઇલ વિટામિન D, B12, આયર્ન, ઝિંક
એલર્જી ટેસ્ટ એલર્જીના કારણો જાણવા
ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન લેવલ ટેસ્ટ એન્ટીબોડીની માત્રા તપાસવા
ચેસ્ટ એક્સ-રે / સ્કેન ફેફસાંના વારંવાર ચેપમાં
બાળકોમાં ઇમ્યુનિટી વધારવાનો ઉપચાર
સંતુલિત અને પોષક આહાર
ડોક્ટરની સલાહ મુજબ વિટામિન અને મિનરલ સપ્લિમેન્ટ
ચેપનો યોગ્ય અને સમયસર ઉપચાર
એલર્જી અથવા અસ્થમામાં નિયમિત સારવાર
તમામ રસી સમયસર લગાવવી
ગંભીર કેસમાં નિષ્ણાત ડોક્ટરની દેખરેખ
બાળકોની ઇમ્યુનિટી મજબૂત બનાવવા માટે અસરકારક ઉપાયો
– પોષક આહાર આપો
દૂધ, દાળ, લીલા શાકભાજી, ફળો, ઈંડા, ડ્રાયફ્રૂટ અને વિટામિન ઈ યુક્ત ખોરાક આવશ્યક છે.
– પૂરતી ઊંઘ સુનિશ્ચિત કરો
ઉંઘ બાળકોની ઇમ્યુનિટી માટે કુદરતી દવા છે.
– નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ
રમતો, દોડ, સાયકલિંગ અને બહાર રમવાથી શરીર મજબૂત બને છે.
– સ્વચ્છતાની આદત
હાથ ધોવા, સ્વચ્છ પાણી પીવું અને આસપાસની સફાઈ રાખવી ખૂબ જરૂૂરી છે.
– જંક ફૂડ અને વધુ સ્ક્રીન ટાઈમથી બચાવો
મોબાઇલ અને ટીવીનો વધુ ઉપયોગ બાળકોના સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક છે.
બાળકોની મજબૂત ઇમ્યુનિટી તેમનાં સ્વસ્થ, સક્રિય અને ખુશહાલ જીવનની ચાવી છે. નબળી ઇમ્યુનિટીથી બાળકો વારંવાર બીમાર પડે છે, તેમની વૃદ્ધિ અટકે છે અને શીખવાની ક્ષમતા પર અસર પડે છે. યોગ્ય આહાર, પૂરતી ઊંઘ, સ્વચ્છતા, નિયમિત રમત-ગમત અને સમયસર તબીબી માર્ગદર્શન દ્વારા બાળકોની ઇમ્યુનિટી અસરકારક રીતે મજબૂત બનાવી શકાય છે.
