11 મે એ ઐતિહાસિક તારીખ છે જે દિવસે ભગવાન શિવના પ્રથમ જ્યોતિર્લિંગ સોમનાથ મંદિરનું પુનર્નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું અને આજે તેને 75 વર્ષ પૂર્ણ થયા છે. તેથી, આ ખાસ પ્રસંગે ’સોમનાથ અમૃત મહોત્સવ’ ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. ખાસ વાત એ છે કે પહેલીવાર મંદિરમાં 11 પવિત્ર તીર્થસ્થાનોના જળથી વિશેષ કુંભાભિષેક પણ કરવામાં આવ્યો હતો.
કુંભભિષેક એ બે શબ્દોનું સંયોજન છે: કુંભ, જેનો અર્થ થાય છે વાસણ અથવા પવિત્ર પાત્ર, અને અભિષેક, જેનો અર્થ થાય છે પવિત્ર સ્નાન. જ્યારે ખાસ વૈદિક મંત્રો અને ધાર્મિક વિધિઓથી પવિત્ર પાણી મંદિરના શિખર, કળશ અને દેવતાઓની મૂર્તિઓ પર રેડવામાં આવે છે, ત્યારે તેને કુંભભિષેક કહેવામાં આવે છે. આ દક્ષિણ ભારતીય મંદિરોમાં દર 10 થી 12 વર્ષે કરવામાં આવતી એક ખાસ વિધિ છે. જોકે, સોમનાથ મંદિરમાં આ વિધિ પહેલીવાર કરવામાં આવી છે.
કુંભભિષેકમ એ એક ખાસ ધાર્મિક વિધિ છે જે કોઈપણ તીર્થસ્થળ અથવા મંદિરની પવિત્રતા અને આધ્યાત્મિક ઉર્જાને ફરીથી જાગૃત કરવા માટે કરવામાં આવે છે. જ્યારે નવું મંદિર નવું બનાવવામાં આવે છે, ત્યારે પહેલા નૂતન કુંભભિષેકમ નામનો એક ખાસ અભિષેક કરવામાં આવે છે. આ વિધિનો હેતુ મૂર્તિઓમાં દેવતાઓની ઉર્જાનો સંચાર કરવાનો છે. આ ઉર્જાને ફરીથી જાગૃત કરવા માટે દર 10 થી 12 વર્ષે અનુગામી કુંભભિષેકમ કરવામાં આવે છે.
કુંભભિષેકમ મંદિર પરિસરમાં યજ્ઞશાળાના નિર્માણથી શરૂૂ થાય છે, જ્યાં સમગ્ર વૈદિક વિધિ કરવામાં આવે છે. ત્યાં ઘણા હવન કુંડ બનાવવામાં આવે છે. જેમાં પવિત્ર નદીઓના પાણીથી ભરેલા ઘડા સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. વિદ્વાન પંડિતો એક નહીં પણ ઘણા દિવસો સુધી વૈદિક મંત્રોનો જાપ કરે છે, જેના કારણે મંત્રોની શક્તિ કળશના પાણીમાં સમાઈ જાય છે. ત્યારબાદ અભિષેકના દિવસે, માથા પર પવિત્ર પાણીથી ભરેલા ઘડા રાખીને એક ભવ્ય શોભાયાત્રા કાઢવામાં આવે છે. આ પછી, શંખ, સંગીતનાં વાદ્યો અને મંત્રોના જાપ સાથે પવિત્ર પાણીને મંદિરની ટોચ પર લઈ જવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે પાણી શિખર પર પડતાં મંદિરની ઉર્જા ફરીથી જાગૃત થાય છે. શિખર પર અભિષેક કર્યા પછી, ગર્ભગૃહમાં રહેલી મુખ્ય મૂર્તિઓનો પણ તે જ પવિત્ર પાણીથી અભિષેક કરવામાં આવે છે.
