ગોધરા-શહેરા-ડભોઇ-કલોલ-મોડાસા નગરપાલિકા અને ગાંધીધામ-મહેસાણા મહાનગરપાલિકામાં ભળેલી વિવિધ ગ્રામ પંચાયતોને કલમ 243 1(2) મુજબ કરેલ કાર્યવાહી યોગ્ય હોવાનું અગત્યનું તારણ
ગુજરાત હાઇકોર્ટે રાજ્યભરમાં અનેક ગ્રામ પંચાયતોને મ્યુનિસિપલ સંસ્થાઓમાં ભેળવવાના રાજ્ય સરકારના નિર્ણયને પડકારતી અરજીઓનો સમૂહ ફગાવી દીધો. તેણે ચુકાદો આપ્યો કે બંધારણની કલમ 243Q(2) હેઠળ સરકારની કાર્યવાહી મોટાભાગે કાયદાકીય અને નીતિગત કવાયત હતી, અને તેમાં ન્યાયિક હસ્તક્ષેપ માટે મર્યાદિત અવકાશ હતો.
વિવિધ ગ્રામ પંચાયતો દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીઓમાં 2023 અને 2025 વચ્ચે શહેરી વિકાસ અને શહેરી ગૃહ નિર્માણ વિભાગ દ્વારા જારી કરાયેલી સૂચનાઓ પર સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા, જેમાં વિવિધ ગ્રામ પંચાયતોને ગોધરા, શેહરા, ડભોઇ, કલોલ, મોડાસા જેવી નગરપાલિકાઓ અને ગાંધીધામ અને મહેસાણા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનોમાં ભેળવી દેવામાં આવી હતી.
અરજદારોએ દલીલ કરી હતી કે રાજ્ય સરકાર બંધારણની કલમ 243Q(2) માં સૂચિબદ્ધ બંધારણીય પરિબળો – વસ્તી, ઘનતા, સ્થાનિક વહીવટ માટે આવક, બિન-કૃષિ રોજગાર અને આર્થિક મહત્વ – ને અર્થપૂર્ણ રીતે લાગુ કરવામાં નિષ્ફળ ગઈ છે – દાવો કરે છે કે પ્રક્રિયા યાંત્રિક, મનસ્વી અને સમાન માપદંડો દ્વારા સમર્થિત નથી.
ઘણા અરજદારોએ અર્થપૂર્ણ પરામર્શનો અભાવ, સંમતિ દર્શાવતા વિવાદિત પંચાયત ઠરાવો અને આદિવાસી સુરક્ષા અને જમીન સુરક્ષાને લગતા મુદ્દાઓ ઉઠાવવાનો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો.
રાજ્ય સરકારે જણાવ્યું હતું કે કલમ 243Q(2) સૂચનાઓ કાયદાકીય પાત્ર ધરાવે છે અને તેને સંમતિ, સુનાવણી અથવા ફરજિયાત પરામર્શની જરૂૂર નથી. તેણે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે બંધારણ અથવા તે યોગ્ય લાગે તેવા અન્ય પરિબળો” વાક્ય દ્વારા પરિબળોના લવચીક વિચારણાને મંજૂરી આપે છે અને સત્તાવાર ફાઇલોમાં રહેલી સામગ્રીમાં મ્યુનિસિપલ અધિકારીઓ, કલેક્ટરો અને પ્રાદેશિક કમિશનરો તરફથી સંબંધિત ઇનપુટ્સ દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
કોર્ટે રેકોર્ડની તપાસ કરી અને કહ્યું કે અંતિમ નિર્ણય લેતા પહેલા મ્યુનિસિપલ મર્યાદાના વિસ્તરણના પ્રસ્તાવ પર વિવિધ વહીવટી સ્તરે વિચારણા કરવામાં આવી હતી. કોર્ટના આદેશમાં જણાવાયુ છે કે, સંબંધિત કલેક્ટરો, મામલતદારો, મુખ્ય અધિકારીઓ, પ્રાદેશિક કમિશનરો, મ્યુનિસિપાલિટીઝના નિયામક અને અન્ય સક્ષમ અધિકારીઓ પાસેથી અહેવાલો અને મંતવ્યો મંગાવવામાં આવ્યા હતા. અધિકારીઓએ તેમની સંબંધિત ભલામણો કરતા પહેલા વસ્તી, વસ્તીની ઘનતા, શહેરીકરણનો વિસ્તાર, અંદાજિત શહેરી વિકાસ, મહેસૂલ ઉત્પાદન, આર્થિક મહત્વ, ભૌગોલિક નિકટતા, નાગરિક માળખાગત સુવિધાઓની ઉપલબ્ધતા અને અન્ય સંબંધિત બંધારણીય પરિબળો સંબંધિત ગામવાર ડેટાની તપાસ કરી છે.
