ભારત, ચીન, રશિયા, બ્રાઝિલ સહિતના દેશોનું બનેલું સંગઠન વૈશ્ર્વિક જીડીપીમાં 30 ટકા વધુ હિસ્સો ધરાવે છે
BRICS સમિટ નવી દિલ્હીના ’ભારત મંડપમ’ ખાતે 12 અને 13 સપ્ટેમ્બરે યોજાઈ રહી છે. બેઠકનો મુખ્ય એજન્ડા વૈશ્વિક વેપારમાં યુએસ ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા, સ્થાનિક ચલણના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા અને ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરવા પર કેન્દ્રિત છે. એવું સૂચન કરવામાં આવી રહ્યું છે કે વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને જોતા, આ બેઠક ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશો માટે એક નિર્ણાયક વળાંક સાબિત થઈ શકે છે.
આ સંગઠન વૈશ્વિક વસ્તીના લગભગ 45% અને વૈશ્વિક જીડીપી (GDP)ના 30% થી વધુ હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો સભ્ય દેશો વચ્ચે આર્થિક સહયોગ વધારવો, વેપારને સરળ બનાવવો અને વૈશ્વિક રાજકારણ તથા અર્થતંત્રમાં વિકાસશીલ દેશોનો અવાજ મજબૂત કરવાનો છે.
આ વખતે BRICS મંચ પર સ્થાનિક ચલણમાં વેપાર અંગે જોરદાર ચર્ચા થવાની સંભાવના છે. આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે યુએસ ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી એ BRICS દેશો માટે પ્રાથમિકતા રહેશે. મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વચ્ચે સપ્લાય ચેઈન જાળવી રાખવી એ પણ ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય રહેશે. આની સાથે સાથે, ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ્સની પરસ્પર સુસંગતતા પણ ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય રહેશે.
તકનીકી અને વ્યવહારિક દૃષ્ટિએ, BRICS દેશો હાલમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર માટે તેમના પોતાના ચલણનો ઉપયોગ કરવા માટે માત્ર આંશિક રીતે જ સક્ષમ છે. જો બે દેશો વચ્ચેનો વેપાર સંતુલિત હોયએટલે કે આયાત અને નિકાસ લગભગ સમાન હોયતો તેઓ સરળતાથી સ્થાનિક ચલણમાં વેપાર કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ચીન અને રશિયા વચ્ચેનો વેપાર હવે મોટાભાગે યુઆન અને રુબલમાં થાય છે.
તેમ છતાં, પશ્ચિમી દેશો દ્વારા રશિયા પર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા બાદ છેલ્લા ત્રણ-ચાર વર્ષોમાં સ્થાનિક ચલણમાં વેપાર કરવાની પ્રથા ઝડપથી વિસ્તરી છે. ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાના પ્રયાસરૂૂપે, ભારતે 20થી વધુ દેશોને ભારતીય રૂૂપિયામાં વેપારની સુવિધા માટે વિશેષ ’વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ્સ’ ખોલવાની મંજૂરી આપી છે. જોકે, આ માર્ગમાં નોંધપાત્ર પડકારો છે. જો કોઈ દેશના ચલણજેમ કે રુબલ અથવા રૂૂપિયોના મૂલ્યમાં અચાનક અને તીવ્ર ઘટાડો થાય, તો અન્ય દેશોને મોટું આર્થિક નુકસાન થઈ શકે છે.
