સજા સાથે કોઇ સમાધાન થઇ શકે નહીં, બળાત્કારના કેસમાં નીચલી કોર્ટે 5 લાખનું વળતર આપીને સજા માફી કરતા સુપ્રિમે ચુકાદો ગંભીર ચેતવણી સાથે ફગાવ્યો
સુપ્રીમ કોર્ટે આજે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ગંભીર ગુનાઓમાં દોષીને વળતર (કમ્પેન્સેશન) આપીને સજા માફ કરી શકાય નહીં. કોર્ટે કહ્યું કે વળતર એ સજાનું સ્થાન લઈ શકે નહીં અને તેને સજાના વિકલ્પ તરીકે જોવું એ ન્યાયના સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન છે. જસ્ટિસ બી.આર. ગવઈ અને જસ્ટિસ એ.એસ. ઓકાની બેન્ચે આ નિર્ણય આપતાં કહ્યું કે સજા અને વળતર એ બે અલગ-અલગ વસ્તુઓ છે. વળતર પીડિતને આર્થિક મદદ આપે છે, પરંતુ તે દોષીને સજા માફ કરવાનું કારણ બની શકે નહીં.
આ ચુકાદો એક બળાત્કાર કેસમાં આવ્યો છે, જેમાં નીચલી કોર્ટોએ દોષીને માત્ર 5 લાખ રૂૂપિયાનું વળતર આપીને સજા માફ કરી દીધી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે આવા નિર્ણયને ગેરકાનૂની ગણાવીને રદ કરી દીધો અને દોષીને ન્યાયિક સજા આપવાનો આદેશ આપ્યો. કોર્ટે કહ્યું કે બળાત્કાર, હત્યા, બાળ અત્યાચાર જેવા ગુનાઓમાં સજા આપવી ફરજિયાત છે. વળતર આપીને દોષીને છોડી મૂકવું એ પીડિત અને સમાજ સાથે અન્યાય છે. ચુકાદામાં કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે ક્રિમિનલ જસ્ટિસ સિસ્ટમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દોષીને સજા આપીને સમાજમાં ન્યાયની ભાવના જાળવવાનો છે. વળતર એ પીડિતની આર્થિક અને માનસિક પુન:સ્થાપના માટે છે, પરંતુ તે દોષીને સજામાંથી મુક્તિ આપી શકે નહીં. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે આવા કેસોમાં વળતર આપીને સજા માફ કરવાની પ્રથા વધી રહી છે, જે ગુનાખોરોને ખોટો સંદેશ આપે છે અને પીડિતોના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
આ ચુકાદાએ દેશભરમાં ન્યાયાધીશો અને વકીલોમાં ચર્ચા જગાવી છે. ગુજરાત સહિત અનેક રાજ્યોમાં બળાત્કાર અને અન્ય ગંભીર ગુનાઓના કેસમાં વળતર આપીને સજા માફ કરવાના નિર્ણયો આવ્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી હવે નીચલી કોર્ટોને સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન મળશે કે ગંભીર ગુનાઓમાં સજા આપવી અનિવાર્ય છે અને વળતર એ માત્ર પીડિતને મદદરૂૂપ થાય છે, દોષીને છોડાવવા માટે નહીં.
કોર્ટે આ કેસમાં દોષીને સજા આપવા માટે કેસને નીચલી કોર્ટમાં પરત મોકલ્યો છે અને કહ્યું છે કે નવી સુનાવણીમાં વળતરને સજાના વિકલ્પ તરીકે ન ગણવું. આ ચુકાદો ભારતીય ન્યાય વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત અને પારદર્શક બનાવવાની દિશામાં મહત્વનું પગલું છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નિર્ણયથી ગંભીર ગુનાઓમાં સજાની પ્રક્રિયા વધુ કડક બનશે અને પીડિતોને વાસ્તવિક ન્યાય મળશે. આ ચુકાદાએ એક વાર ફરી સાબિત કર્યું છે કે ભારતીય ન્યાય વ્યવસ્થા પીડિતોના અધિકારો અને સમાજની સુરક્ષાને સર્વોપરી માને છે. હવે નીચલી કોર્ટોને આ માર્ગદર્શન અનુસાર કાર્ય કરવું પડશે, જેથી ગુનાખોરોને વળતર આપીને છોડી મૂકવાની પ્રથા અટકી જાય.
