મોદી સરકારે તેની લોકપ્રિય યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) સિસ્ટમ માટે વેપારીઓ પર શુલ્ક વસૂલવા તરફ વધુ એક પગલું ભર્યું છે. મંગળવારે સંસદમાં ચુકવણી કાયદામાં પ્રસ્તાવિત ફેરફારો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા, જેનાથી આ પગલાની શક્યતા વધી ગઈ છે. જોકે આ શુલ્ક ગ્રાહકોને નહીં પરંતુ વેપારીઓને લાગુ પડશે, આ ફેરફાર હજુ પણ ડિજિટલ ચુકવણીઓને અસર કરી શકે છે.
અહેવાલ મુજબ નીતિ નિર્માતાઓ બે મુખ્ય વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યા છે. પહેલો વિકલ્પ ચોક્કસ રકમથી વધુના વ્યવહારો પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) વસૂલવાનો છે. બીજો વિકલ્પ વેપારીના વાર્ષિક ટર્નઓવરના આધારે ફી નક્કી કરવાનો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, એક પ્રસ્તાવમાં ફક્ત મોટા વેપારીઓ પાસેથી જ ચાર્જ વસૂલવાનું સૂચન કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે ગ્રાહકો અને નાના વ્યવસાયો માટે UPI ચુકવણી મફત રહેશે.
સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, એક પ્રસ્તાવમાં ₹1.5 કરોડથી વધુના વાર્ષિક ટર્નઓવર ધરાવતા વેપારીઓ માટે ₹2,000 થી વધુના વ્યવહારો પર 0.3% થી 0.5% સુધી MDR વસૂલવાનું સૂચન કરવામાં આવ્યું છે. જેફરીઝના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ₹2,000 થી વધુના વ્યવહારો કુલ વેપારી વ્યવહારોના માત્ર 4% હિસ્સો ધરાવે છે પરંતુ કુલ વ્યવહાર મૂલ્યના આશરે 67% ફાળો આપે છે.
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સંસદમાં ચુકવણી અને સમાધાન પ્રણાલી અધિનિયમમાં સુધારો બિલ રજૂ કર્યું.
ઉદ્યોગ અને નિયમનકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ સુધારો ડિજિટલ ચુકવણીઓ પર વેપારી ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લાગુ કરવા માટે કાનૂની આધાર સ્થાપિત કરશે. જોકે, ચાર્જની ચોક્કસ રકમ અને તે કયા ચોક્કસ વ્યવહારો પર લાગુ થશે તે હજુ સુધી નક્કી કરવામાં આવ્યું નથી.
UPI એ વિશ્વના સૌથી મોટા રીઅલ-ટાઇમ પેમેન્ટ નેટવર્ક્સમાંનું એક છે. જુલાઈમાં, તેણે ₹29.9 લાખ કરોડના 23.6 અબજ વ્યવહારો પર પ્રક્રિયા કરી. વોલમાર્ટની માલિકીની ફોનપે અને ગુગલ પે આ સિસ્ટમ પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે. ઉદ્યોગના અધિકારીઓ લાંબા સમયથી દલીલ કરે છે કે ડિજિટલ ચુકવણીમાં વૃદ્ધિ ટકાવી રાખવી મુશ્કેલ બની રહી છે કારણ કે ચુકવણી કંપનીઓ UPI વ્યવહારો પર કોઈ ફી કમાતી નથી. આ તેમની રોકાણ કરવાની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરે છે.
કોઇએ તો ખર્ચ ભોગવવો પડશે: આરબીઆઇ ગવર્નર
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા મંગળવારે સંસદમાં રજૂ કરાયેલ કરવેરા અને અન્ય કાયદા (સુધારા) બિલ, બેંકો અને ચુકવણી સેવા પ્રદાતાઓને સૂચિત ઇલેક્ટ્રોનિક ચુકવણી પદ્ધતિઓ પર MDR વસૂલવાથી અટકાવતા હાલના પ્રતિબંધને દૂર કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે. સરકારી અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે પ્રસ્તાવિત ફેરફારો ક્યારે અમલમાં આવશે તે અંગે હજુ સુધી કોઈ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. યુપીઆઇ પેમેન્ટ પર એમડીઆર ફી લાદવા મામલે આરબીઆઇ ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ બુધવારે કહ્યું હતું કે ખર્ચ કેવી રીતે આવશે તે અંગે ટિપ્પણી કરવી અકાળ છે. “અત્યારે વાત કરવી ખૂબ જ અકાળ છે. સરકાર હજુ પણ સુધારો કરી રહી છે. ખર્ચ કોઈએ ચૂકવવો પડશે. આપણે બધા ઇચ્છીએ છીએ કે આ જાહેર માળખાગત સુવિધા મજબૂત થતી રહે. ચાલો રાહ જોઈએ અને આ અંગે વધુ કંઇ થાય તેની રાહ જોઈએ,” તેમણે નાણાકીય નીતિ પછીની પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં કહ્યું. અંતિમ વપરાશકર્તાએ ખર્ચ ઉઠાવવો પડશે કે કેમ તે અંગે પૂછવામાં આવતા, મલ્હોત્રાએ કહ્યું, “કૃપા કરીને ધ્યાનમાં રાખો કે આખરે ગ્રાહક કોઈને કોઈ રીતે ચૂકવણી કરી રહ્યો છે.
તેથી, તે એક જ ગ્રાહક ન હોઈ શકે. તે સામાન્ય અર્થતંત્ર હોઈ શકે છે, અને તમે તેને સીધી રીતે જોઈ શકતા નથી.”