UPI વ્યવહારમાં ગ્રાહકો પર બોજ નહીં પણ વેપારીના ખિસ્સા પર ભાર

સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ (P2P) UPI વ્યવહારો માટે, ટ્રાન્સફર કરવામાં આવતી રકમને ધ્યાનમાં લીધા વિના, કોઈ પણ પ્રકારનો ચાર્જ લાગશે નહીં. નાણાં મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે વેપારીઓને કરવામાં આવતી 2,000 રૂૂપિયા સુધીની ચુકવણીઓ તેમજ નાના વેપારીઓ માટે ’ઝીરો મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ’ (MDR) માળખા હેઠળ આવતા વ્યવહારો પણ મફત રહેશે.

મંત્રાલયે કહ્યું કે પરિણામે, તમામ ઙ2ખ (વ્યક્તિ-થી-વેપારી) વ્યવહારોમાંથી લગભગ 96 ટકા વ્યવહારો પર કોઈ અસર થશે નહીં. તેમણે જણાવ્યું કે MDR માત્ર 2,000 રૂૂપિયાથી વધુના ચોક્કસ વેપારી વ્યવહારો પર જ લાગુ થશે. અહેવાલ મુજબ, નાના વેપારીઓ દ્વારા UPI ના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કુલ MDR વસૂલાતના 5 ટકા હિસ્સા સાથે એક સમર્પિત ભંડોળ (ફંડ) ઊભું કરવામાં આવશે. અહેવાલ મુજબ આ પગલાંથી લોકો પર આડકતરો રૂા.16000 કરોડનો બોજ પડશે. બેંકો અને પેમેન્ટ એપ્સને આ કારણો એટલી આવક થશે.
નાણાં મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે ચાર્જ માત્ર 2,000 રૂૂપિયાથી વધુના વ્યક્તિ-થી-વેપારી (ઙ2ખ) વ્યવહારો પર જ લાગુ થશે. તેમણે કહ્યું કે UPI એપ પ્રદાતાઓ માટે પ્લેટફોર્મ ફી અથવા છુપા ચાર્જ વસૂલવા પર સ્પષ્ટપણે પ્રતિબંધ છે. મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે બેંકોને સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ સુનિશ્ચિત કરે કે વેપારીઓ UPI ચુકવણી માટે ગ્રાહકો પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) નો બોજ ન નાખે.

2,000 રૂૂપિયાથી વધુના વ્યક્તિ-થી-વેપારી વ્યવહારો પર 0.4 ટકાનો નજીવો MDR લાગુ કરવામાં આવશે, જ્યારે 75,000 રૂૂપિયા કે તેથી વધુના ઊંચા મૂલ્યના વ્યવહારો માટે MDR પ્રતિ વ્યવહાર 300 રૂૂપિયા સુધી મર્યાદિત રહેશે.

મંત્રાલયે માહિતી આપી હતી કે ’પર્સન-ટુ-પર્સન મર્ચન્ટ’ (P2PM) વર્ગીકરણ હેઠળ UPI QR કોડ દ્વારા દર મહિને 1 લાખ રૂૂપિયા સુધીની રકમ મેળવતા નાના વેપારીઓ માટે તમામ વ્યવહારો પર ફરજિયાત ’ઝીરો MDR’ ની સુવિધા ચાલુ રહેશે.

વધુમાં, રેલવે, ટેલિકોમ, વીમા, ઇંધણ ક્ષેત્ર અને કૃષિ-સામગ્રી (inputs) ક્ષેત્રે 2,000 રૂૂપિયાથી વધુના વ્યવહાર દીઠ 5 રૂૂપિયાનો નિશ્ચિત (flat) MDR ચૂકવવો પડશે. તેમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે વ્યક્તિઓ માટે મફત UPI વ્યવહારો પર કોઈ માસિક ક્વોટા, વોલ્યુમ મર્યાદા કે સ્તર-આધારિત મર્યાદાઓ (tiered caps) નથી. આ રીતે ગ્રાહકો પર સીધો કોઇ બોજ નાખવામાં નથી આવ્યો.

મિત્ર, પરિવારના સભ્યને ગમે તેટલી રકમ બિંદાસ્ત મોકલો
જો તમે UPI દ્વારા કોઈ મિત્ર, પરિવારના સભ્ય અથવા અન્ય વ્યક્તિને પૈસા મોકલો છો, તો તમારે ટ્રાન્ઝેક્શન ફી, પ્લેટફોર્મ ફી કે અન્ય કોઈ ચાર્જ ચૂકવવો પડશે નહીં. ટ્રાન્સફર કરવામાં આવતી રકમ ગમે તેટલી હોય તો પણ આ નિયમ લાગુ રહેશે. તેથી, તમે અન્ય વ્યક્તિને ₹500 મોકલો કે ₹50,000, UPI ટ્રાન્ઝેક્શન મફત જ રહેશે. સરકારે જણાવ્યું હતું કે વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ (P2P) ટ્રાન્ઝેક્શન UPI ટ્રાન્ઝેક્શનના કુલ મૂલ્યના લગભગ 70% હિસ્સો ધરાવે છે અને તે UPI માળખાની બહાર રહેશે.

ચૂકવણી કરવા માટે UPIનો ઉપયોગ કરો તો શું થશે?
અહીં નવું માળખું અમલમાં આવે છે. જો તમે કોઈ મર્ચન્ટને ₹2,000 સુધીની UPI ચૂકવણી કરો છો, તો કોઈ MDR લાગુ થશે નહીં. જો તમે દુકાનનો કયુઆર કોડ સ્કેન કરીને ₹500, ₹1,000 અથવા ₹2,000 ચૂકવો છો, તો તે ચૂકવણી મફત રહેશે.

મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને શેરબજારની ચૂકવણીઓ માટે 0.02% MDR
મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, સિક્યોરિટીઝ, સ્ટોક બ્રોકર્સ અને ડીલરો સંબંધિત ચૂકવણીઓ પર 0.02% MDR લાગુ થશે, જેની મર્યાદા પ્રતિ વ્યવહાર ₹300 રહેશે. સરકારે જણાવ્યું હતું કે નીચા દરનો ઉદ્દેશ્ય નાણાકીય બજારોમાં છૂટક રોકાણકારોની સતત ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.