કેન્દ્રીય બજેટ ક્યારેય ફક્ત અર્થશાસ્ત્ર વિશે હોતું નથી. આ વાર્ષિક કવાયત પર રાજકીય પરિમાણ હંમેશા નોંધપાત્ર અસર કરે છે, જેનો ઉપયોગ વર્તમાન સરકાર વિવિધ મુદ્દાઓ અને મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ પર મતદારોને તેના વલણ વિશે મજબૂત સંદેશ આપવા માટે કરે છે.
આગામી બજેટમાં ચાર રાજ્યો – આસામ, કેરળ, તમિલનાડુ અને પશ્ચિમ બંગાળ – માટે શું જાહેરાતો કરવામાં આવશે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે, જ્યાં આગામી થોડા મહિનામાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે. આસામ સિવાય, ત્રણ રાજ્યોમાં બિન-ગઉઅ સરકારો છે.
સતત વૈશ્વિક અવરોધોને ધ્યાનમાં રાખીને, એક મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે શું કેન્દ્રીય નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણ બજેટમાં આ રાજ્યો માટે કંઈક ખાસ લાવી શકશે? આવા પગલાંનો હેતુ આ પ્રદેશોના મતદારોને સંદેશ આપવાનો હોઈ શકે છે કે જ્યારે રાજ્ય અને કેન્દ્ર બંને એક જ રાજકીય રચના દ્વારા સંચાલિત હોય ત્યારે શક્ય બનેલી ’ડબલ એન્જિન’ વૃદ્ધિનો લાભ તેઓ કેવી રીતે મેળવી શકે છે.
નાણાંકીય વર્ષ 2025-2026 ના બજેટમાં બિહાર સંબંધિત અનેક જાહેરાતોની પૃષ્ઠભૂમિમાં આ કવાયત વધુ રોમાંચક બને છે . બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ નવેમ્બરમાં યોજાઈ હતી, જેમાં વર્તમાન ગઉઅ સરકાર પ્રચંડ બહુમતીથી સત્તામાં પાછી આવી હતી. રાજ્ય સરકાર દ્વારા ચૂંટણી પહેલાં જાહેર કરાયેલી મહિલાઓ માટે રોકડ ટ્રાન્સફર યોજનાએ પણ આ પરિણામમાં ફાળો આપ્યો હતો.
આગામી બજેટમાં, પશ્ચિમ બંગાળ અને કેરળ માટે જાહેર કરાયેલા વિકાસલક્ષી પગલાં પર ધ્યાન આપવું જોઈએ, જ્યાં વધુ વિકાસ અને તે પણ ઝડપથી શરૂૂ કરવાનું વચન ભાજપના નેતૃત્વ હેઠળના ગઉઅનું સૌથી મોટું કોલિંગ કાર્ડ હોઈ શકે છે.
મહારાષ્ટ્ર પછી તમિલનાડુમાં પહેલાથી જ સૌથી વધુ ૠઉઙ છે, અને તેથી ગઉઅને ત્યાં પોતાની તકો વધારવા માટે ’ડબલ એન્જિન’ સંદેશ ઉપરાંત કંઈક વધારાનું વિચારવું પડી શકે છે. બજેટનો ઉપયોગ તમિલનાડુની અનોખી સંસ્કૃતિ અને પરંપરાઓ પ્રત્યે ગઉઅના ઊંડા આદરનો સંદેશ મોકલવા માટે થઈ શકે છે, ભલે રાજ્ય માટે કોઈ ચોક્કસ ભેટો ન હોય.
પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપ મુખ્ય વિપક્ષ છે, જ્યાં વર્તમાન તૃણમૂલ કોંગ્રેસ સરકાર સતત ચોથી વખત સત્તા મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. કેરળમાં, ભાજપ હજુ પણ ત્રીજી શક્તિ છે, પરંતુ તેનો પ્રભાવ સતત વધી રહ્યો છે.
પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપ જે નોંધપાત્ર રાજકીય મૂડી ખર્ચી રહ્યું છે તે એ વાતનો સારો પુરાવો છે કે તે ત્યાં પોતાની પહેલી સરકાર બનાવવા માટે કેટલી ગંભીરતાથી પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. છેલ્લી રાજ્ય ચૂંટણીઓની જેમ, ટીએમસી સ્થાનિક કાર્ડ આક્રમક રીતે રમી રહી છે અને ભાજપ પડકારને દૂર કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પશ્ચિમ બંગાળ સામે કથિત ભેદભાવનો ઉલ્લેખ કરી રહી છે.
આસામમાં તે પહેલાથી જ સારી રીતે સ્થાપિત થઈ ગયું હોવાથી, રાજ્ય માટે બજેટનો ઉપયોગ કરીને અનેક મેગા પ્રોજેક્ટ્સની જાહેરાત કરવાની જરૂૂર નરેન્દ્ર મોદી સરકાર માટે ઓછી પડી શકે છે. જોકે, રાજ્યમાં ચૂંટણીઓ પહેલા ’ડબલ એન્જિન’ કથાને મજબૂત બનાવવાની અપેક્ષા હજુ પણ રાખી શકાય છે.
જોકે, એ વાસ્તવિકતાથી કોઈ છટકી શકતું નથી કે કેન્દ્રીય બજેટ એક ઉત્તમ વાર્તા-નિર્માણ પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે, ખાસ કરીને મુખ્ય ચૂંટણી વર્ષો દરમિયાન, અને આ વર્ષે 1 ફેબ્રુઆરીએ જાહેર થનાર બજેટ તે પરંપરા ચાલુ રાખે તેવી શક્યતા છે.
