દેશભરમાં દૂધ અને દૂધજન્ય ઉત્પાદનોની શુદ્ધતા અંગે વધતી ચિંતાઓ વચ્ચે હવે ખાદ્ય નિયામક ફુડ સેફટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ ઓથોરીટી ઓફ ઇન્ડીયા (FSSAI)એ પનીર અંગે મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. તાજેતરમાં જાહેર કરાયેલા માર્ગદર્શનમાં સ્પષ્ટ કહેવામાં આવ્યું છે કે “સિન્થેટિક” અથવા “એનલોગ” પનીરને વેચવું કાયદેસર ગુનો ગણાશે અને આવા પ્રયોગોને તાત્કાલિક બંધ કરવા પડશે.
આ નિર્ણય માત્ર નિયમન નહીં પરંતુ ગ્રાહકોના આરોગ્ય અને હિતને સુરક્ષિત રાખવા માટે લેવામાં આવ્યો છે. બજારમાં લાંબા સમયથી આવી ફરિયાદો આવી રહી હતી કે ઘણા ઉત્પાદકો સસ્તા વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરીને તેને ’પનીર’ તરીકે વેચતા હતા, જે ગ્રાહકો માટે ભ્રમજનક હતું.
એનલોગ પનીર એ એવું ઉત્પાદન છે જે દેખાવ અને સ્વાદમાં પનીર જેવું હોય છે પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે દૂધમાંથી બનેલું નથી. તેમાં વેજિટેબલ ઓઈલ, સ્ટાર્ચ, એમલ્સિફાયર અને અન્ય કૃત્રિમ ઘટકોનો ઉપયોગ થાય છે. FSSAIના નિયમો મુજબ, ’પનીર’ શબ્દ માત્ર તે જ ઉત્પાદનો માટે વાપરી શકાય છે જે દૂધમાંથી બનાવવામાં આવ્યા હોય. જો કોઈ પ્રોડક્ટ આ માપદંડોને પૂર્ણ ન કરતી હોય તો તેને ’પનીર’ કહેવું ગેરકાયદેસર છે. આથી હવે સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે જે ઉત્પાદનો દૂધ આધારિત નથી, તે ’પનીર’ તરીકે વેચી શકાશે નહીં.
FSSAI દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી સૂચનામાં કેટલીક મહત્વપૂર્ણ બાબતો સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે. સૌથી મહત્વનું, કોઈ પણ “ચીઝ એનલોગ” અથવા “પનીર એનલોગ”ને સીધું ’પનીર’ તરીકે વેચવું ગંભીર કાનૂની ઉલ્લંઘન ગણાશે. ઉત્પાદકોને સ્પષ્ટ અને સાચું લેબલિંગ કરવું ફરજિયાત રહેશે. રેસ્ટોરન્ટ્સ અને ફૂડ સર્વિસ સંસ્થાઓને પણ સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ તેમના મેનુમાં સ્પષ્ટ જણાવે કે તેઓ ’એનલોગ પનીર’નો ઉપયોગ કરે છે કે નહીં. ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરવું હવે સીધી કાનૂની કાર્યવાહી તરફ દોરી શકે છે.
પનીર જેવી દૈનિક વપરાશની વસ્તુમાં ભેળસેળ અને ખોટી ઓળખનો મુદ્દો હવે રાષ્ટ્રીય સ્તરે ગંભીરતા સાથે લેવામાં આવ્યો છે. FSSAIના આ નવા નિયમો ગ્રાહકોને સુરક્ષિત રાખવા અને બજારમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. હવે જોવાનું રહેશે કે આ નિયમોનો અમલ કેટલો અસરકારક રીતે થાય છે અને ગ્રાહકોને કેટલો વાસ્તવિક લાભ મળે છે.