ગુજરાતમાં ખાનગી વાહનો પર જાતિ આધારિત ઓળખનું પ્રદર્શન કરવા સામે રાજ્ય સરકારે મહત્વપૂર્ણ કાયદાકીય પગલું ભર્યું છે. હવે કાર, બાઈક, સ્કૂટર, થ્રી-વ્હીલર સહિત અન્ય ખાનગી વાહનો પર જાતિસૂચક શબ્દો, સંકેતો, આકૃતિઓ અને લખાણ પ્રદર્શિત કરવા પર નિયંત્રણ રહેશે. રાજ્યના બંદરો અને વાહનવ્યવહાર વિભાગે ગુજરાત મોટર વાહન નિયમો, 1989માં સુધારો કરીને આ અંગે સ્પષ્ટ જોગવાઈ સામેલ કરી છે.
રાજ્ય સરકારે 17 નવેમ્બર, 2026ના રોજ ’ગુજરાત મોટર વાહન (ત્રીજો સુધારો) નિયમો, 2026’ જાહેર કર્યા છે. આ સુધારાથી વાહનો પર જાતિ દર્શાવતાં લખાણ અને ચિહ્નોના પ્રદર્શનને નિયમનના દાયરામાં લાવવામાં આવ્યું છે. અત્યાર સુધી વાહનો પર વિવિધ પ્રકારનાં લખાણ અને ઓળખ દર્શાવતાં ચિહ્નો જોવા મળતાં હતાં. નવા નિયમનો હેતુ આવા પ્રદર્શન પર નિયંત્રણ લાવવાનો છે.
નવા સુધારા હેઠળ ગુજરાત મોટર વાહન નિયમો, 1989ના નિયમ 125ના પેટાનિયમ (1)માં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉની જોગવાઈમાં રહેલા ‘No advertising device, શબ્દોની જગ્યાએ હવે ’’No advertising device, caste signage, figure’’ શબ્દો ઉમેરવામાં આવ્યા છે. આ ફેરફારથી જાહેરાતનાં ઉપકરણો અને આકૃતિઓ સાથે જાતિ દર્શાવતા સંકેતોનો પણ નિયમમાં સ્પષ્ટ સમાવેશ થયો છે. એટલે કે, વાહનો પર જાતિની ઓળખ કરાવતાં ચિહ્નો કે સંકેતો પ્રદર્શિત કરવાની બાબતને હવે નિયમની ભાષામાં સીધી રીતે આવરી લેવામાં આવી છે.
આ સુધારા માટેની કાયદાકીય પ્રક્રિયા અંતિમ જાહેરનામા પહેલાં શરૂૂ કરવામાં આવી હતી. આપેલી વિગતો અનુસાર, 11 જૂન, 2026ના રોજ સુધારાના મુસદ્દા નિયમો પ્રસિદ્ધ કરીને અસરગ્રસ્ત નાગરિકો અને અન્ય સંબંધિત પક્ષો પાસેથી 30 દિવસમાં વાંધા તથા સૂચનો મંગાવવામાં આવ્યાં હતાં. નિર્ધારિત સમયગાળા દરમિયાન સરકારને કોઈ વાંધો કે સૂચન પ્રાપ્ત ન થતાં અંતિમ નિયમો જાહેર કરવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. આમ, મુસદ્દા જાહેર કરવાની પ્રક્રિયા બાદ હવે સુધારાને અંતિમ સ્વરૂૂપ આપવામાં આવ્યું છે.
આ નિર્ણયથી ખાનગી વાહનો પર કયા પ્રકારનાં લખાણ, ચિહ્નો અને સંકેતો પ્રદર્શિત કરી શકાય તે અંગેના નિયમનને વધુ સ્પષ્ટતા મળશે. ખાસ કરીને જાતિ આધારિત ઓળખ દર્શાવતાં લખાણ અને પ્રતીકોને નિયમોની જોગવાઈમાં સ્પષ્ટ રીતે સામેલ કરવામાં આવ્યાં છે.
જોકે, નવા નિયમના અમલીકરણ દરમિયાન તપાસ અને કાર્યવાહી કેવી રીતે કરવામાં આવશે, ઉલ્લંઘન બદલ કઈ ચોક્કસ દંડાત્મક કાર્યવાહી થશે તથા સરકાર કયા સંજોગોમાં અપવાદ મંજૂર કરશે તે અંગેની અલગ સ્પષ્ટતા ઉપલબ્ધ વિગતોમાં જોવા મળતી નથી. તેથી દંડની ચોક્કસ રકમ અથવા અમલીકરણની પદ્ધતિ અંગે કોઈ અનુમાન કરવું યોગ્ય નથી. રાજ્ય સરકારના આ સુધારાથી વાહનો પર જાતિગત ઓળખનું જાહેર પ્રદર્શન નિયંત્રિત કરવા માટે નિયમનકારી માળખામાં ફેરફાર થયો છે. હવે આ જોગવાઈનો વ્યવહારુ અમલ કેવી રીતે થાય છે તેના પર વાહન ચાલકોની નજર રહેશે.
નિયમ 138માં નવી પેટાજોગવાઈ ઉમેરાઈ
સુધારાનો બીજો મહત્ત્વનો ભાગ નિયમ 138 સાથે સંબંધિત છે. તેમાં પેટાનિયમ (2) પછી નવું પેટાનિયમ (3) ઉમેરવામાં આવ્યું છે. આ નવી જોગવાઈ મુજબ, રાજ્ય સરકાર દ્વારા સામાન્ય અથવા વિશેષ હુકમથી મંજૂરી આપવામાં આવી હોય તેવા અપવાદ સિવાય કોઈપણ ખાનગી વાહન પર જાહેરાતનું ઉપકરણ, જાતિ દર્શાવતું ચિહ્ન, આકૃતિ કે કોઈપણ પ્રકારનું લખાણ પ્રદર્શિત કરી શકાશે નહીં. આ જોગવાઈમાં રાજ્ય સરકારને જરૂૂરી સંજોગોમાં સામાન્ય અથવા વિશેષ આદેશ દ્વારા અપવાદ મંજૂર કરવાની સત્તા પણ આપવામાં આવી છે. તેથી આ નિયમને સંપૂર્ણ અપવાદવિહોણો પ્રતિબંધ માનવાને બદલે સરકારની મંજૂરીને આધીન નિયંત્રણ તરીકે સમજવો જરૂૂરી છે.
