હાલમાં સમગ્ર દેશમાં ’એનાલોગ પનીર’ (નકલી અથવા બિન-ડેરી પનીર) ના વધતા ઉપયોગને લઈને ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગ અને ગ્રાહકોમાં ભારે ચિંતા જોવા મળી રહી છે.
દેશના અનેક રાજ્યોમાં આ પ્રકારના બનાવટી ઉત્પાદનો સામે પહેલાથી જ ઝુંબેશ ચલાવીને કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે, જે બાદ હવે કેન્દ્ર સરકાર અને ખાદ્ય નિયામક સંસ્થા તરફથી આખા દેશમાં તેના પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની દિશામાં મોટો નિર્ણય લેવાય તેવી પ્રબળ શક્યતા છે.
ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ (FSSAI) દેશભરમાં એનાલોગ પનીરના વેચાણ અને વપરાશ પર રોક લગાવવા માટે એક મજબૂત નીતિ ઘડી રહ્યું છે. FSSAI ના સીઇઓ (CEO) રાજિત પુન્હાનીના જણાવ્યા અનુસાર, એનાલોગ પનીરનો આ મુદ્દો હવે કોઈ એક કે બે રાજ્યો પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો, પરંતુ તે સમગ્ર દેશના સ્વાસ્થ્ય અને ગ્રાહક અધિકારો સાથે જોડાયેલી ગંભીર બાબત બની ગયો છે. આ સંજોગોમાં નજીકના ભવિષ્યમાં આ ઉત્પાદનના ઉપયોગ પર દેશવ્યાપી પ્રતિબંધ અથવા અત્યંત કડક નિયમો લાગુ કરવામાં આવી શકે છે.
એનાલોગ પનીર એ વાસ્તવમાં કોઈ કુદરતી ડેરી પ્રોડક્ટ નથી. તે દેખાવમાં, સ્પર્શમાં અને રસોઈમાં બિલકુલ અસલી પનીર જેવું જ લાગે છે, પરંતુ તેને બનાવવામાં શુદ્ધ દૂધનો ઉપયોગ થતો નથી.
અસલી પનીરમાં રહેલા કુદરતી મલાઈ (મિલ્ક ફેટ) અને દૂધના ઘન તત્વોના બદલે તેમાં વેજિટેબલ ઓઈલ (વનસ્પતિ તેલ/પામ ઓઈલ), સ્ટાર્ચ અને અન્ય બિન-ડેરી કેમિકલ સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
ઋજજઅઈં એ તાજેતરમાં જ સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે વેપારીઓ કે પ્રોસેસર્સ આવા કૃત્રિમ ઉત્પાદનોને માત્ર ’પનીર’ ના નામે વેચી શકશે નહીં, કારણ કે તે ગ્રાહકો સાથે સીધી છેતરપિંડી છે. ગુજરાત સહિત દેશના અનેક રાજ્યોમાં ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગે સઘન ચેકિંગ હાથ ધરીને આવા નકલી પનીરનો જથ્થો જપ્ત કર્યો છે અને હોટલો તથા ડેરીઓ સામે ગુના નોંધ્યા છે. જે મુખ્ય રાજ્યોમાં હાલ ઝુંબેશ તેજ બનાવવામાં આવી છે.
આ મામલો માત્ર પનીરની નબળી ગુણવત્તા પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ ગ્રાહકોને અંધારામાં રાખીને કરવામાં આવતી મોટી છેતરપિંડીનો છે. મોટાભાગના હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટ માલિકો પોતાના નફાનું માર્જિન વધારવા માટે સસ્તા એનાલોગ પનીરનો ઉપયોગ કરે છે અને ગ્રાહકો પાસેથી અસલી પનીરના ભાવ વસૂલે છે.
