પાંચ વર્ષમાં બે લાખથી વધુ ખાનગી કંપનીઓને તાળા

મર્જર, ક્ધવર્ઝન, સ્વૈચ્છિક બંધ, લાંબા સમયથી નિષ્ક્રિયતા સહિતના કારણો, સંસદમાં ડેટા રજૂ

સોમવારે સંસદમાં ભારતમાં ખાનગી કંપનીઓ બંધ થવાનો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. કેન્દ્ર સરકારે લોકસભામાં માહિતી આપી હતી કે છેલ્લા પાંચ નાણાકીય વર્ષોમાં કુલ 2,04,268 ખાનગી કંપનીઓ બંધ થઈ ગઈ છે. વાસ્તવમાં કોર્પોરેટ બાબતોના રાજ્ય મંત્રી હર્ષ મલ્હોત્રાએ લોકસભામાં જણાવ્યું હતું કે આ આંકડો પહેલી નજરે મોટો લાગે છે. જોકે, આમાંની મોટાભાગની કંપનીઓને મર્જર, ક્ધવર્ઝન, સ્વૈચ્છિક બંધ અને નિયમો હેઠળ લાંબા સમય સુધી નિષ્ક્રિયતાને કારણે રેકોર્ડમાંથી દૂર કરવામાં આવી હતી.

લેખિત જવાબમાં આપવામાં આવેલા ડેટા અનુસાર, 2024-25માં કુલ 20,365 ખાનગી કંપનીઓ બંધ થઈ હતી, જ્યારે 2023-24માં 21,181 બંધ થઈ હતી અને 2022-23માં 83,452 બંધ થઈ હતી. આ પહેલા, 2020-21માં કંપનીઓની સંખ્યા 15,216 અને 2021-22માં 64,054 હતી.

વધુમાં કુલ સંખ્યા 2.04 લાખથી વધુ છે. સરકારે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે આ કંપનીઓ બંધ થવાનું કારણ આર્થિક મંદી અથવા ઉદ્યોગ સંકટ જેવા એકતરફી કારણો નથી. ઘણી કંપનીઓએ પોતે જણાવ્યું હતું કે તેઓ હવે વ્યવસાય કરવા માંગતા નથી, ઘણી કંપનીઓ મર્જર પછી બંધ થઈ ગઈ હતી અને ઘણી કંપનીઓને કંપની અધિનિયમ, 2013 હેઠળ દૂર કરવામાં આવી હતી કારણ કે તેઓ વર્ષોથી નિષ્ક્રિય હતી.

માહિતી અનુસાર, 2022-23માં બંધ થયેલી કંપનીઓની સૌથી વધુ સંખ્યા 82,125 હતી. આ તે વર્ષ હતું જ્યારે મંત્રાલયે લાંબા સમયથી નિષ્ક્રિય રહેલી કંપનીઓને દૂર કરવા માટે એક ખાસ ઝુંબેશ શરૂૂ કરી હતી. ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં 16 જુલાઈ સુધીમાં 8,648 કંપનીઓ બંધ કરવામાં આવી છે. જ્યારે પૂછવામાં આવ્યું કે શું બંધ ખાનગી કંપનીઓના કર્મચારીઓનું પુનર્વસન કરવામાં આવ્યું છે, ત્યારે મંત્રીએ કહ્યું કે સરકાર પાસે કોઈ પ્રસ્તાવ નથી.

એક પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો કે શું સરકાર પછાત અથવા ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ઉદ્યોગો સ્થાપવા માટે ખાસ કર મુક્તિ આપવાની યોજના ધરાવે છે. સરકારે જણાવ્યું હતું કે તેની નીતિ દેશમાં એકસમાન, પારદર્શક અને સ્થિર કર વ્યવસ્થા બનાવવા માટે કર પ્રોત્સાહનો ઘટાડવા અને કર દરોને સરળ બનાવવાની છે. તેમણે કહ્યું કે ઉદ્યોગને વેગ આપવા માટે કોર્પોરેટ ટેક્સમાં કાપ અને અન્ય મોટા સુધારા પહેલાથી જ કરવામાં આવ્યા છે.
સંસદમાં એક પ્રશ્ન એ હતો કે શું બંધ કંપનીઓ શેલ કંપનીઓ હતી અને શું તેનો ઉપયોગ મની લોન્ડરિંગ જેવી પ્રવૃત્તિઓ માટે કરવામાં આવતો હતો. સરકારે જવાબ આપ્યો કે કંપની કાયદામાં શેલ કંપનીની કોઈ સત્તાવાર વ્યાખ્યા નથી. જો કે, જ્યારે પણ કોઈ કંપની શંકાના દાયરામાં આવે છે અથવા કોઈ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિઓ મળી આવે છે, ત્યારે તે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED), આવકવેરા વિભાગ અને અન્ય એજન્સીઓ સાથે શેર કરવામાં આવે છે.

કયા વર્ષમાં કેટલી કંપનીઓ બંધ થઈ
2024-25માં: 20,365
2023-24માં: 21,181
2022-23માં: 83,452
2021-22માં: 64,054
2020-21માં: 15,216