68 ટકા વસ્તી 15-64 વય જૂથની, વૃધ્ધો 7 ટકા
11 જુલાઈ વિશ્વ વસ્તી દિવસના સ્વરૂૂપમાં મનાયા છે અને આ પ્રસંગે ભારતની વસ્તી સંબંધી યુએનનો એક રિપોર્ટ આવ્યો છે. ભારત વર્ષ 2025 સુધી અનુમાનિત 1.46 અબજ લોકો સાથે સૌથી વધુ આબાદીવાળો દેશ બન્યો છે. જોકે, દેશની કુલ પ્રજનન દર 2.1 થી ઘટકો 1.9 રહી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વસ્તી કોષ (UNFPA) ના તાજા અહેવાલમાં આ માહીતી છે. 2025 વિશ્વ વસ્તી આંકડા (SOWP) જણાવે છે કે વાસ્તવિક કટોકટીની વસ્તી કદમાં નથી પણ બાળકો પેદા કરવાના નિર્ણયમાં સ્વતંત્રતા છે. રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે, ભારત હવે દુનિયામાં સૌથી વધુ આબાદીવાળો દેશ છે, જેની આબાદી લગભગ 1.5 બિલિયન છે.
ભારતમાં કુલ પ્રજનન દર (ટીએફઆર) વર્તમાનમાં પ્રતિ મહિલા 2.0 બાળકો છે. તેનો અર્થ એ છે કે સરેરાશ, ભારતમાં એક મહિલાના પ્રજનન વર્ષો (સામાન્ય રીતે 15-49 વર્ષ) જ્યારે 2 બાળકોની આશા છે. સેમ્પલ સિસ્ટમ (એસઆરએસ) ની 2021 રિપોર્ટ અનુસાર, તે દર 2020 થી સ્થિર છે.
જોકે, નવી રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે પ્રજનન દર ઘટકો 1.9 બાળકોની પ્રતિ મહિલા થઈ છે. અર્થ એ છે કે સરેરાશ સરેરાશ મહિલા એંટો ઓછા બાળકો પેદા કરે છે. ધીમી જન્મ દર છતાં, ભારતની યુવા આબાદી મહત્વપૂર્ણ બની છે, 0-14 આયુ વર્ગમાં 24 ટકા, 10-19માં 17 ટકા અને 10-24માં 26 ટકા છે. સમય, 68 ટકા આબાદી 15-64 આયુ વર્ગ છે, બુજુર્ગ આબાદી (65 અને વધુ) 7 ટકા છે.
2025ના હિસાબથી જન્મ સમયે સરેરાશ આયુષ્ય પુરુષો માટે 71 વર્ષ અને સ્ત્રીઓ માટે 74 વર્ષનું અનુમાન છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રની રિપોર્ટમાં ભારતનું મધ્યમ આયોજિત દેશોના જૂથને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. અહીંની વસ્તી બેગણી અંદાજ હવે 79 વર્ષ છે.
બિહાર, ઝારખંડ અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં ઉચ્ચ પ્રજનન દર ચાલુ છે. રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે અહીં, ગર્ભનિરોધક માટે તમારી પાસે, આરોગ્યની સુવિધાઓ અને લિંગ લક્ષણો કેમ કે વગર પ્લાનિંગ અને ઓછા અંતરાલ બાળકો પેદા થાય છે. બીજી તરફ, આ પતિ-પત્ની ખર્ચ અને કાર્ય-જીવન સંઘર્ષના કારણે બાળકોના જન્મમાં દેરી થાય છે અથવા પેદા પણ નથી કરી રહ્યા, ખાસ કરીને શિક્ષિત મધ્યવર્ગીય મહિલાઓમાં.
વિશ્ર્વ વસ્તી દિવસ 2025ની થીમ
આ વર્ષની થીમ, યુવાનોને ન્યાયી અને આશાસ્પદ વિશ્વમાં તેઓ ઇચ્છે છે તે પરિવારો બનાવવા માટે સશક્ત બનાવવું, યુવાનોને તેમના ભવિષ્યનું નિયંત્રણ લેવા માટે જરૂૂરી અધિકારો, સંસાધનો અને સમર્થન આપવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડે છે. આ દિવસનો હેતુ વિશ્વને અસર કરતા વસ્તી મુદ્દાઓ વિશે જાગૃતિ લાવવાનો છે. તેનો હેતુ પ્રજનન સ્વાસ્થ્ય અને અધિકારોને સમર્થન આપવાનો પણ છે, જેમ કે લોકોને કુટુંબ નિયોજન અને યોગ્ય શિક્ષણની સુવિધા આપવી. બીજો ધ્યેય લિંગ સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને મહિલાઓને પોતાના સ્વાસ્થ્ય અને કૌટુંબિક પસંદગીઓ કરવા માટે સશક્ત બનાવવાનો છે.
