સુપ્રીમ કોર્ટે ડેટા શેરિંગ અંગે વોટ્સએપ અને મેટાની ઝાટકણી કાઢી છે. 2021ની પ્રાઈવસી પોલિસી મામલે સુપ્રીમ કોર્ટમાં આજે સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ સુનાવણીમાં સુપ્રીમ કોર્ટે સોશિયલ મીડિયા કંપની મેટા (Meta) અને તેની મેસેજિંગ એપ વોટ્સએપ (WhatsApp) વિરુદ્ધ કડક વલણ અપનાવ્યું. સુપ્રીમ કોર્ટે વોટ્સએપ તથા તેની પેરેન્ટ કંપની મેટા પાસેથી સ્પષ્ટ સોગંદનામું માંગ્યું છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે કડક શબ્દોમાં મેટા અને વોટ્સએપને ફટકાર લગાવતા કહ્યું કે, જો તમે અમારા બંધારણનું પાલન ન કરી શકતા હોવ તો ભારત છોડીને ચાલતી પકડો. અમે ભારતના કોઈ પણ નાગરિકની પ્રાઈવસી જોખમમાં ના મૂકી શકીએ. કોઈ વૃદ્ધ મહિલા, રસ્તા કિનારે વેપાર કરતી વ્યક્તિ કે પછી માત્ર તમિલ આવડતું હોય તેવા લોકો તમારી પોલિસી કેવી રીતે સમજી શકે?
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર થયેલા સોલિસિટર જનરલે દલીલ કરી કે વોટ્સેપની પ્રાઈવસી પોલિસી શોષણકારી છે. વોટ્સએપ યુઝરનો ડેટા શેર કરે છે અને તેનો ઉપયોગ કરી કમાણી પણ કરે છે. ચીફ જસ્ટિસે વોટ્સએપને કડક શબ્દોમાં કહ્યું કે, તમે અહીં સર્વિસ આપવા માટે છો, લોકોનો ડેટા ભેગો કરી શેર કરવા માટે નહીં. અમને પણ તમારી પોલિસી સમજવામાં સમસ્યા આવે છે તો બિહારના ગામમાં રહેતા લોકોને શું સમજાશે? ડૉક્ટર વોટ્સેપમાં ત્રણ દવા લખીને આપે તો 5 મિનિટમાં દવાની જાહેરાતો ફોનમાં દેખાવવા લાગે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે ડેટા ગોપનીયતા અને યુઝર અધિકારો અંગે મેટા અને વોટ્સએપને સખત ઠપકો આપ્યો છે. કોર્ટે પ્લેટફોર્મ્સને સ્પષ્ટપણે સૂચના આપી હતી કે તેઓ યુઝર ડેટા શેર નહીં કરે તેવું લેખિત સોગંદનામું રજૂ કરે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે સ્પષ્ટપણે ચેતવણી આપી હતી કે જો આમ નહીં કરવામાં આવે તો અરજી રદ કરવામાં આવશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે વોટ્સએપને નિર્દેશ કર્યો કે, અમે તમને યુઝર્સનો ડેટા મેટાને શેર કરવાની મંજૂરી નહીં આપીએ. યુઝર્સને એપની ‘લત’ લગાવી દેવામાં આવી છે અને હવે તેમની મજબૂરીનો ફાયદો ઉઠાવાઈ રહ્યો છે. પૈસા કમાવવા માટે લાખો યુઝર્સના ડેટાનો દુરુપયોગ કરવામાં આવે છે. ભારતના યુઝર્સ મૌન છે તેનો અર્થ એ નથી કે તમે ગમે તેનો ડેટા વેચવા લાગો! સુનાવણી બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ પક્ષોને નોટિસ પાઠવી છે તથા આ કેસ પર હવે ત્રણ જજોની બેન્ચ સુનાવણી કરશે. આ મામલે 9 ફેબ્રુઆરીએ વધુ સુનાવણી થશે. કોર્ટે તમામ સંબંધિત પક્ષોને એફિડેવિટ દાખલ કરવા નિર્દેશ આપ્યા છે.
આ સુનાવણી દરમિયાન મેટા અને વોટ્સએપ તરફથી દલીલ કરાઈ હતી કે તેઓ યુઝર્સની સંમતિ (Informed Consent) લીધા બાદ જ ડેટાનો ઉપયોગ કરે છે. આ દલીલને નકારી કાઢતા સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે, લાખો ભારતીય યુઝર્સ, જેમાં શેરીના ફેરિયાઓ અને ગ્રામીણ નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે, તેઓ તમારી જટિલ પ્રાઈવસી પોલિસી સમજી શકતા નથી. તેમણે આ સ્થિતિને ‘સિંહ અને ઘેટાં’ વચ્ચેની પસંદગી સમાન ગણાવી હતી.
નવેમ્બર 2024માં કોમ્પિટિશન કમિશન ઓફ ઈન્ડિયાએ વોટ્સએપને પ્રાઈવસી પોલિસી તથા પ્રતિસ્પર્ધા કાયદાના ભંગ બદલ 213 કરોડ રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો હતો. વોટ્સએપ પર આરોપ હતો કે કંપનીએ યુઝર્સને નવી પોલિસી સ્વીકાર કરવા મજબૂર કર્યા. જે બાદ મેટા કંપની સુપ્રીમ કોર્ટ પહોંચી હતી. આ સુનાવણી જાન્યુઆરી 2025માં NCLAT (National Company Law Appellate Tribunal) દ્વારા અપાયેલા આદેશ વિરુદ્ધ મેટા, વોટ્સએપ અને કોમ્પિટિશન કમિશન ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીઓ પર થઈ રહી હતી. NCLAT એ માર્કેટમાં પ્રભુત્વનો દુરુપયોગ કરવા બદલ કંપની પર પેનલ્ટી અને ડેટા શેરિંગ પર મર્યાદા લાદી હતી.હાલ પૂરતું, સુપ્રીમ કોર્ટના આ કડક વલણને કારણે ટેક જાયન્ટ કંપનીઓ માટે ભારતમાં ડેટા શેરિંગ પોલિસીમાં મોટો ફેરફાર કરવો અનિવાર્ય બની શકે છે.
