ભૂતપૂર્વ આર્મી ચીફ જનરલ મનોજ મુકુંદ નરવણેએ ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અંગે એક મહત્વપૂર્ણ અને દૂરંદેશી નિવેદન આપ્યું છે. તેમના નવા પુસ્તકના વિમોચન સમયે, તેમણે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે જ્યારે ભારતનું ધ્યાન હાલમાં પાકિસ્તાનમાંથી ઉદ્ભવતા આતંકવાદના પડકાર પર કેન્દ્રિત છે, ત્યારે લાંબા ગાળે ચીન ભારતનું મુખ્ય વિરોધી રહેશે.
રાજદ્વારી સમજદારી દર્શાવતા જનરલ નરવણેએ ચીન માટે “દુશ્મન” શબ્દનો ઉપયોગ કરવાનું ટાળ્યું હતું. તેમણે ભાર મૂક્યો હતો કે ભારતે વાતચીત માટે દરવાજા ખુલ્લા રાખવા જોઈએ અને સાથે સાથે મજબૂત લશ્કરી પ્રતિરોધક ક્ષમતાઓ જાળવી રાખવી જોઈએ.
સુરક્ષા પડકારોની ચર્ચા કરતા, ભૂતપૂર્વ આર્મી ચીફે નોંધ્યું હતું કે ભારત પાસે વણઉકેલાયેલા સરહદી વિવાદો છે અને પાકિસ્તાન અને ચીન બંને સાથે સંઘર્ષનો ઇતિહાસ છે; જોકે, બંને રાષ્ટ્રો સંપૂર્ણપણે અલગ શ્રેણીઓમાં આવે છે. આતંકવાદને પાકિસ્તાનના સતત સમર્થનને કારણે, ભારતનું તાત્કાલિક ધ્યાન તેની પશ્ચિમી સરહદ પર રહે છે.
જોકે, લાંબા ગાળે, ચીન રાજકારણ, અર્થશાસ્ત્ર, વેપાર અને લશ્કરી બાબતો સહિત તમામ ક્ષેત્રોમાં ભારતના મુખ્ય હરીફ તરીકે ઉભરી આવવા માટે તૈયાર છે. તેમણે ટિપ્પણી કરી હતી કે જ્યાં પણ સ્પર્ધા છે, ત્યાં સંઘર્ષની સંભાવના પણ અસ્તિત્વમાં છે.
સંવાદ પહેલી પ્રાથમિકતા છે; લશ્કરી તૈયારી જરૂરી છે
નરવણેએ ભાર મૂક્યો કે ભારતે બળના ઉપયોગને બદલે રાજદ્વારી પદ્ધતિઓ અને સંવાદ દ્વારા મતભેદોને ઉકેલવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. શક્તિનો ઉપયોગ હંમેશા છેલ્લો ઉપાય હોવો જોઈએ.
તેમ છતાં, ભારતીય સશસ્ત્ર દળો માટે કોઈપણ સંભવિત સાહસને રોકવા માટે હંમેશા તૈયાર રહેવું જરૂરી છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો કોઈ રાષ્ટ્ર શાંતિ ઇચ્છે છે, તો તેણે મજબૂત લશ્કરી અવરોધ સ્થાપિત કરવા માટે યુદ્ધ માટે તૈયાર રહેવું જોઈએ.
ભારતને સ્થિર પડોશીની જરૂર છે
પ્રાદેશિક સ્થિરતાની ચર્ચા કરતા, તેમણે નેપાળ, ભૂતાન, બાંગ્લાદેશ અને મ્યાનમાર જેવા પડોશી દેશોમાં શાંતિ જાળવવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો. તેમણે અવલોકન કર્યું કે કોઈ વ્યક્તિ પોતાના પડોશીઓ પસંદ કરી શકતો નથી – પછી ભલે તે વાસ્તવિક જીવનમાં હોય કે ભૂરાજકીય – તેથી વ્યક્તિએ પ્રવર્તમાન પરિસ્થિતિઓમાં શ્રેષ્ઠ શક્ય પ્રયાસો કરવા જોઈએ.
જો કોઈ પડોશી દેશમાં અસ્થિરતા, હિંસા અથવા શરણાર્થી સંકટ ઊભું થાય છે, તો તે ભારતની સુરક્ષા તેમજ દાણચોરી અને ગેરકાયદેસર શસ્ત્રોની હિલચાલ જેવા મુદ્દાઓ પર સીધી અસર કરે છે. તેથી, શાંતિ અને વિકાસના સંદર્ભમાં પડોશીને સ્થિર રાખવું ભારતના પોતાના હિતમાં છે.
