ભારતની મધ્યસ્થ બેંક, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ BRICS દેશો (બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન, દક્ષિણ આફ્રિકા અને અન્ય સભ્યો) ની સત્તાવાર ડિજિટલ ચલણોને જોડવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ પગલાથી આ દેશો વચ્ચે સરહદ પાર વેપાર અને પ્રવાસન સંબંધિત ચુકવણીઓ સરળ, ઝડપી અને સસ્તી બનશે. તે ભૂ-રાજકીય તણાવ વચ્ચે યુએસ ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં પણ મદદ કરી શકે છે.
RBI એ ભારત સરકારને ભલામણ કરી છે કે આ પ્રસ્તાવને 2026 બ્રિક્સ સમિટના એજન્ડામાં સામેલ કરવામાં આવે. ભારત તે વર્ષે સમિટનું આયોજન કરશે. જો આ પ્રસ્તાવ મંજૂર થાય છે, તો આ પ્રસ્તાવ ઔપચારિક રીતે સભ્ય દેશોની ડિજિટલ કરન્સીને BRICS માં જોડવાનો મુદ્દો પહેલીવાર ઉઠાવશે.
બ્રિક્સ દેશો વચ્ચે વેપાર અને પ્રવાસન ચુકવણીને સરળ બનાવવા. પરંપરાગત ચુકવણી પ્રણાલીઓ કરતાં ઓછા સમયમાં અને ઓછા ખર્ચે વ્યવહારો પૂર્ણ કરવા. ભૂ-રાજકીય તણાવ (જેમ કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે વધતા વિવાદ) ને કારણે ડોલર-આધારિત સિસ્ટમો (જેમ કે SWIFT) પર નિર્ભરતા ઘટાડવા. આ દરખાસ્ત 2025 માં રિયો ડી જાનેરોમાં યોજાયેલી બ્રિક્સ સમિટની ઘોષણા પર આધારિત છે, જેમાં સભ્ય દેશોની ચુકવણી પ્રણાલીઓને એકબીજા સાથે જોડવા અને સરહદ પાર વ્યવહારોમાં સુધારો કરવાની હાકલ કરવામાં આવી હતી.
બ્રિક્સના મુખ્ય સભ્યોમાંથી કોઈએ પણ હજુ સુધી તેનું ડિજિટલ ચલણ સંપૂર્ણપણે લોન્ચ કર્યું નથી, પરંતુ બધા પાયલોટ પ્રોજેક્ટ ચલાવી રહ્યા છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સભ્ય દેશો અન્ય લોકો દ્વારા વિકસિત ટેકનોલોજી પ્લેટફોર્મ અપનાવવામાં ખચકાટ અનુભવી શકે છે.
સફળ થવા માટે, ટેકનોલોજી ઇન્ટરઓપરેબિલિટી, શાસન નિયમો અને વેપાર અસંતુલનને કેવી રીતે હેન્ડલ કરવું તે અંગે સર્વસંમતિની જરૂૂર પડશે. RBI એ અગાઉ જણાવ્યું હતું કે તે આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવહારોને ઝડપી બનાવવા અને રૂૂપિયાના વૈશ્વિક ઉપયોગને વધારવા માટે ભારતના ડિજિટલ ચલણને અન્ય દેશોના ઈઇઉઈ સાથે જોડવામાં રસ ધરાવે છે. જોકે, RBI એ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે આ પ્રયાસોનો હેતુ ડોલરને બદલવાનો નથી.
dollar
બ્રિકસમાં ભારત જે કરશે તે યોગ્ય : રશિયા
રશિયાના વિદેશ પ્રધાન સેરગેઈ લાવરોવે જણાવ્યું છે કે રશિયા ભારતની અધ્યક્ષતામાં બ્રિક્સ જૂથના એજન્ડાને સંપૂર્ણ સમર્થન આપશે. તેમણે સોમવારે આરટી સાથેની મુલાકાતમાં આ વાત કહી. લાવરોવે જણાવ્યું હતું કે ભારત દ્વારા રજૂ કરાયેલ એજન્ડા વર્તમાન પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને વ્યવહારુ છે. તેમાં આતંકવાદ સામે લડવા, ઉર્જા સુરક્ષા, ખાદ્ય સુરક્ષા અને નવી ટેકનોલોજી જેવા મુખ્ય મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે.
લાવરોવે જણાવ્યું હતું કે ભારતની અધ્યક્ષતામાં બ્રિક્સ જે દિશા નક્કી કરી રહ્યું છે તે માત્ર આજની સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવવામાં જ નહીં પરંતુ ભવિષ્યના પડકારો માટે પણ તૈયારી કરશે. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે રશિયા આ એજન્ડાને સક્રિયપણે સમર્થન આપશે.
રશિયન વિદેશ મંત્રીએ ખાસ કરીને આતંકવાદના મુદ્દા પર ભારતના વલણની પ્રશંસા કરી. તેમણે જણાવ્યું કે આજે વિશ્વના ઘણા ભાગો આતંકવાદથી પ્રભાવિત છે. અફઘાન સરહદ પર, ભારત-પાકિસ્તાન-અફઘાનિસ્તાન ક્ષેત્રમાં અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ સતત જોવા મળી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં, આતંકવાદ સામે સાથે મળીને કામ કરવું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની ગયું છે. લાવરોવે એમ પણ કહ્યું કે રશિયા અને ભારત સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં વૈશ્વિક આતંકવાદ વિરોધી માળખા પર સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે. આ પ્રસ્તાવનો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ હજુ સુધી બધા દેશો દ્વારા સર્વસંમતિ પ્રાપ્ત થઈ નથી. આ હોવા છતાં, બંને દેશો આ દિશામાં પ્રયાસો ચાલુ રાખી રહ્યા છે.
વધુમાં, ભારતના રાષ્ટ્રપતિ પદ હેઠળ ખાદ્ય સુરક્ષા અને ઉર્જા સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે. લાવરોવે જણાવ્યું હતું કે વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિમાં દરેક દેશ માટે આ બે મુદ્દાઓ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત માહિતી ટેકનોલોજી અને કૃત્રિમ બુદ્ધિ (અઈં) પર પણ ભાર મૂકી રહ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારત એક કૃત્રિમ બુદ્ધિ સમિટનું આયોજન કરવા જઈ રહ્યું છે, જેમાં રશિયાને પણ આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે. રશિયા આ સમિટ અને ભારતના ટેકનોલોજી એજન્ડામાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવશે. એકંદરે, રશિયાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતનું બ્રિક્સ પ્રમુખપદ વૈશ્વિક સ્થિરતા, સુરક્ષા અને વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
