કોકરોચ ઇફેકટ: આરએસએસ નેતૃત્વમાં પણ થશે ફેરફારો

નવી સંગઠનાત્મક ટીમ દ્વારા, ભાજપે પક્ષને તેના જૂના માળખામાંથી નવા સ્વરૂૂપમાં રૂૂપાંતરિત કરવાનું શરૂૂ કર્યું છે, જે દેશના બદલાયેલા રાજકીય અને સામાજિક પરિદૃશ્યને અનુરૂૂપ છે. સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તનમાં નવા નેતૃત્વને નિર્ણય લેવામાં સંપૂર્ણ સ્વાયત્તતા આપવાનો સમાવેશ થાય છે. પક્ષના વરિષ્ઠ નેતાઓ મૂળભૂત રીતે માર્ગદર્શક ભૂમિકા ભજવશે; સંગઠન ઇચ્છે તો તેમની પાસેથી જરૂૂરી સલાહ અને સહાય મેળવી શકે છે. રાજકીય પક્ષોમાં સમયાંતરે પેઢીગત પરિવર્તનો થાય છે. આ પછી, સંઘમાં પણ નોંધપાત્ર ફેરફારો થઈ શકે છે, જોકે સંઘના વડાને બદલવાની કોઈ વાત નથી.

સામાન્ય રીતે, આવા સંક્રમણો માટે વિપક્ષની ભૂમિકા સૌથી વધુ અનુકૂળ માનવામાં આવે છે. જ્યારે સત્તામાં રહેલા પક્ષો સામાન્ય રીતે વધુ પડતા પ્રયોગો કરવાનું ટાળે છે, ત્યારે ભાજપ – લાંબા ગાળાના લક્ષ્યો દ્વારા સંચાલિત – એક દાયકાથી વધુ સમય સુધી કેન્દ્રમાં સત્તા સંભાળ્યા હોવા છતાં આ પરિવર્તન શરૂૂ કર્યું છે. પક્ષના યુવા પ્રમુખ, નીતિન નવીને, નિર્ણય લેવામાં સ્વતંત્ર ભૂમિકા જાળવી રાખીને યુવા અને અનુભવી નેતાઓ બંનેને તેમની ટીમમાં સામેલ કર્યા છે.

1980 માં ભાજપની સ્થાપના થઈ ત્યારથી, લગભગ દર દાયકામાં પરિવર્તનો આવ્યા છે. 20મી સદીના અંતિમ દાયકામાં, લાલકૃષ્ણ અડવાણી – જે તે સમયે પાર્ટી સંગઠનનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા – 1992 થી 1995 દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં યુવાનોને કેન્દ્રીય ભૂમિકામાં લાવ્યા; વર્તમાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી તેમાં એક અગ્રણી ચહેરો હતા. 21મી સદીના પહેલા અને બીજા દાયકા દરમિયાન સમાન ફેરફારો ચાલુ રહ્યા. તે સમયે, વરિષ્ઠ નેતાઓએ નોંધપાત્ર પ્રભાવ પાડ્યો, નવી ટીમોને નેતૃત્વ અને દિશા બંને પ્રદાન કર્યા; જોકે, હવે પરિસ્થિતિઓ બદલાઈ ગઈ છે.

’કોકરોચ વિરોધ’ પછી, જનરલ ઝેડ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે. સંઘે તેના શતાબ્દી વર્ષને ધ્યાનમાં રાખીને આ અંગે સંકેત આપી દીધા છે. સારમાં, ભાજપ નવી પેઢીની સાથે પોતાને રજૂ કરવાનો હેતુ ધરાવે છે. જનરલ ઝેડ અને જનરલ આલ્ફા અંગે પ્રવર્તમાન ભાવના વચ્ચે, ભાજપ આ પેઢીના સભ્યોને તેના નેતૃત્વ અને કાર્યકર્તામાં સ્થાન આપવાનો ઇરાદો ધરાવે છે. જો કે, સંઘના વડામાં ફેરફાર અંગે કોઈ ચર્ચા થઈ નથી. વર્તમાન વડા, મોહન ભાગવત, 2009 થી આ પદ સંભાળી રહ્યા છે. એ નોંધનીય છે કે સરસંઘચાલક (સંઘના વડા) પદ માટે કોઈ ચૂંટણી નથી; પસંદગી સંપૂર્ણપણે સર્વસંમતિ પર આધાર રાખે છે. જો વર્તમાન વડા નામ પ્રસ્તાવિત કરે છે, તો તે વ્યક્તિની આસપાસ સર્વસંમતિ બનાવી શકાય છે.