અલનીનોની અસર સામે રાજ્યોને એલર્ટ રહેવા કેન્દ્રની સૂચના

પ્રતિકૂળ હવામાન, બિયારણ, વૈકલ્પિક પાક, જળ વ્યવસ્થાપન સહિતની બાબતોનો કન્ટિજન્સી પ્લાન તૈયાર કરવા તાકીદ

અલનીનો 2026ના મધ્યમાં સુપર અલ નીનો બનીને ભારતીય ચોમાસાની ઋતુ સાથે સંભવત: 2027ની મોસમ પર પણ વિપરિત અસરો પેદા કરી શકે એવી વૈશ્વિક હવામાન એજન્સીઓ અને યુનાઇટેડ નેશન્સના અહેવાલોએ કૃષિ પ્રધાન ભારત દેશ માટે ચિંતાની સ્થિતિ ઊભી કરી છે. આ અહેવાલોના વિશ્ર્લેષણની સાથોસાથ કેન્દ્ર સરકારે અલ નીનોની અસર સામે કોઇપણ ભોગે ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ થાય એ માટે અત્યારથી સજ્જ થઇ રાજ્યોને એલર્ટ કર્યા છે. રાજ્યોને ખાસ કરીને ઓછો વરસાદ થાય એવી સંભવનાવાળા ગુજરાત સહિતના રાજ્યોને કન્ટિજન્સી પ્લાન તૈયાર કરવા પણ સૂચના આપવામાં આવી છે.

ગત સપ્તાહમાં નવી દિલ્હી ખાતે કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણમંત્રી શિવરાજસિંહ ચૌહાણે નૈઋત્યના ચોમાસા તેમજ અલ નીનોની સંભવિત અસર, પાણીની ઉપલબ્ધતા, બિયારણની વ્યવસ્થા, પાકની વ્યૂહરચના અને વિવિધ રાજ્યોની સજ્જતાના સ્તર અંગે વિગતવાર અને વ્યાપક સમીક્ષા કરી હતી. આ મહત્વપૂર્ણ ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકમાં કેન્દ્રીમંત્રી ચૌહાણે સ્પષ્ટ નિર્દેશો આપ્યા હતા કે તમામ સંબંધિત કેન્દ્રીય વિભાગો અને રાજ્ય સરકારોએ સંપૂર્ણ ગંભીરતા, બહેતર સંકલન અને યોગ્ય આગોતરા આયોજન સાથે કામ કરવું જોઈએ.

આનો ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે કોઈપણ પ્રકારની પ્રતિકૂળ હવામાન પરિસ્થિતિમાં ખેડૂતોને સમયસર સલાહ, યોગ્ય બિયારણ, વૈકલ્પિક પાકના વિકલ્પો, ભેજ સંરક્ષણ માટે સહાય અને યોગ્ય જળ વ્યવસ્થાપન સહાય મળે. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે ખેડૂતોએ બિલકુલ ગભરાવાની જરૂૂર નથી કારણ કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના માર્ગદર્શન હેઠળ સરકાર સંપૂર્ણ સતર્કતા સાથે પૂરેપૂરી તૈયારીઓ કરી રહી છે. પ્રથમ લક્ષ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનું છે કે હવામાન સંબંધિત કોઈપણ પડકારોની અસર ખેતરો પર અને ખેડૂતો પર શક્ય તેટલી ઓછી રહે. બેઠકમાં માહિતી આપવામાં આવી હતી કે ભારતીય હવામાન વિભાગે સંકેત આપ્યો છે કે 2026 માં દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસું સામાન્ય કરતાં ઓછું રહી શકે છે.

એવો સંકેત પણ આપવામાં આવ્યો હતો કે ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન અલ નીનોની સ્થિતિ વિકસી શકે છે. તેથી, કેન્દ્ર સરકારે તેની તૈયારીઓ પહેલેથી જ તેજ કરી દીધી છે અને તમામ રાજ્યોને એલર્ટ મોડમાં રહેવા જણાવ્યું છે. બેઠકમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોના સંકલિત પ્રયાસો, બહેતર જળ વ્યવસ્થાપન પદ્ધતિઓ, અદ્યતન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ, સિંચાઈ સુવિધાઓના વિસ્તરણ અને ક્લાઈમેટ-રેઝિલિએન્ટ કૃષિ પદ્ધતિઓ અપનાવવાથી સંભવિત પડકારોની અસરને ઘણી મોટી હદ સુધી નિયંત્રિત કરી શકાય તેના પર ચર્ચા કરાઇ હતી. હાલની સ્થિતિએ દેશના જળાશયોમાં પાણીનો સંગ્રહ ખરિફ પાક માટે પર્યાપ્ત બની રહે એવી શક્યતાને પણ ગણતરીમાં લેવાયો હતો.

બેઠકમાં કેન્દ્રીય મંત્રી ચૌહાણે નિર્દેશ આપ્યો કે જે રાજ્યો અને જિલ્લાઓમાં ઓછો વરસાદ, લાંબો શુષ્ક ગાળો અથવા અલ નીનોની પ્રમાણમાં વધુ અસર થવાની સંભાવના છે, ત્યાં કોઈપણ વિલંબ વિના વિશેષ દેખરેખ, સતત સમીક્ષા અને ઝડપી કાર્યવાહી સુનિશ્ચિત કરવી આવશ્યક છે. તેમણે તાકીદ કરી હતી કે આકસ્મિક યોજનાઓ જિલ્લા સ્તર સુધી સક્રિય થવી જોઈએ અને આ યોજનાઓને માત્ર કાગળની કવાયત તરીકે ગણવી જોઈએ નહીં. આવી યોજનાઓ સ્થાનિક પરિસ્થિતિઓ, ઉપલબ્ધ જળ સંસાધનો, હાલની પાક પદ્ધતિઓ, બિયારણની ઉપલબ્ધતાની સ્થિતિ, વાવણીની પ્રગતિ, વરસાદનો અંતરાલ અને તમામ જિલ્લા-વિશિષ્ટ જોખમોને કાળજીપૂર્વક ધ્યાનમાં લીધા પછી તૈયાર અને અમલમાં મૂકવી જોઈએ. આનાથી ખેડૂતોને વ્યવહારુ અને સમયસર ઉકેલો પ્રદાન કરવામાં મદદ મળશે.