ચૂંટણી પંચને લગતા તાજેતરના એક અહેવાલે દેશના રાજકીય વર્તુળોમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. બે કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ વાંધો ઉઠાવ્યો છે કે તેમની જાણ બહાર પંચમાં નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા હતા. આમાં અનેક મુદ્દાઓ સામેલ છે. આ વિવાદ વચ્ચે, પૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) અશોક લવાસાએ કહ્યું છે કે SIR (સપ્લિમેન્ટરી ઇન્ફોર્મેશન રેકોર્ડ) સિસ્ટમ બંધ કરી દેવી જોઈએ અને ચૂંટણી પંચે સમગ્ર વિવાદ અંગે વિગતવાર માહિતી જાહેર કરવી જોઈએ.
ચૂંટણી પંચમાં ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે ’હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ’ સાથે વાત કરતા પૂર્વ CEC અશોક લવાસાએ આ બાબતે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું, “આ સંદર્ભમાં ચૂંટણી કમિશનરો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નો કાયદાકીય સ્વરૂૂપના છે. તેમનો તર્ક છે કે યોગ્ય કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન કર્યા વિના ’ફોર્મ 6’માં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. કાયદો એક ચોક્કસ ફોર્મ નિર્ધારિત કરે છે; જો તેમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હોય, તો પ્રશ્ન એ થાય છે કે આ કોના કહેવાથી કરવામાં આવ્યું? વધુમાં, તેમનું એ કહેવું કે અપનાવવામાં આવેલી પ્રક્રિયા આસામમાં ઈલેક્ટોરલ રજીસ્ટ્રેશન ઓફિસર (ઊછઘ)ની કાયદાકીય સત્તાઓમાં અવરોધ ઊભો કરે છે, તે આ બાબતને અત્યંત ગંભીર બનાવે છે.” ઉલ્લેખનીય છે કે ચૂંટણી પંચના ’ફોર્મ 6’માં મતદારોએ એ જણાવવું પડે છે
કે શું તેમના માતા-પિતા અથવા દાદા-દાદી અગાઉની SIR પ્રક્રિયામાં સામેલ હતા કે નહીં.
પૂર્વ CECએ પંચની અંદર બે ચૂંટણી કમિશનરો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા વાંધાઓ વિશે પણ ખુલીને વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું, “ચૂંટણી પંચ કાયદા અનુસાર કામ કરે છે. એ સ્પષ્ટ છે કે શક્ય હોય ત્યાં સુધી નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવા જોઈએ. જો કે, જો તે શક્ય ન હોય, તો બહુમતીના આધારે નિર્ણયો લેવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં, બહુમતી હંમેશા બે કરતાં વધુ હોય છે. તેથી, એ સમજવું મુશ્કેલ છે કે બે વ્યક્તિઓના નિર્ણયને શા માટે સ્વીકારવામાં કે અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો ન હતો.”
ફોર્મ 6માં ફેરફારો એકદમ ખોટા અને ગેરકાયદેસર: પૂર્વCEO રાવત
ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર ઓ.પી. રાવતે બુધવારે કહ્યું કે વૈધાનિક મતદાર નોંધણી ફોર્મ 6 માં થયેલા ફેરફારો “એકદમ ખોટા અને ગેરકાયદેસર” હતા અને ચૂંટણી પંચની અંદરના અહેવાલો પરના મતભેદોને “ખૂબ જ ગંભીર” અને “દુર્ભાગ્યપૂર્ણ” ગણાવ્યા. રાવતે મતદાર યાદી ડેટાબેઝ પર નિયંત્રણના કેન્દ્રીકરણની પણ ટીકા કરી હતી અને કહ્યું હતું કે મતદાર યાદી માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સોફ્ટવેરને ક્ષેત્ર અધિકારીઓ દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયોને ઓવરરાઇડ કરવાની મંજૂરી આપી શકાતી નથી. તેમણે કહ્યું કે આ ઘટનાક્રમ ચૂંટણી સંસ્થામાં લોકોના વિશ્વાસને વધુ નબળો પાડી શકે છે, એવા સમયે જ્યારે રાજકીય પક્ષો પહેલાથી જ સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન અથવા સર પર પ્રશ્નો ઉઠાવી ચૂક્યા છે.
