નીટ પરીક્ષા વિવાદ: સરકારે વાતચીત કરી હોત તો કૂચની નોબત આવી ન હોત

નીટ પરીક્ષામાં ગેરરીતિઓ અંગે દિલ્હીના જંતર મંતર પર થયેલા આંદોલનને સંબોધવા માટે જો સંવાદનો માર્ગ પસંદ કરવામાં આવ્યો હોત, તો પરિસ્થિતિ સોમવારે પહોંચેલી સ્થિતિ સુધી ન પહોંચી હોત. હકીકતમાં, એક જૂથે સરકારને સંબોધિત ત્રણ મુખ્ય માંગણીઓ સાથે “સંસદ તરફ કૂચ” નું આહ્વાન કર્યું હતું. પોલીસ અને સુરક્ષા દળોએ ત્યાં મોટી સંખ્યામાં એકઠા થયેલા યુવાનોને રોકવા માટે ટીયર ગેસના શેલ છોડ્યા હતા અને બળનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જેના પરિણામે ઘણા યુવાનો ઘાયલ થયા હોવાના અહેવાલો છે.

આ વલણે ફરી એકવાર દેશની લોકશાહી પરંપરાઓ અને સરકારી નીતિઓ પર સવાલ ઉઠાવવાના નાગરિકોના બંધારણીય અધિકારને નબળી પાડ્યો છે. જ્યારે આવા કઠોર પગલાં વિરોધીઓના અવાજોને અસ્થાયી રૂૂપે શાંત કરી શકે છે, તો શું આ તે જ પ્રશ્નોને દૂર કરશે જેણે યુવાનોને રસ્તા પર ઉતરવા માટે પ્રેરિત કર્યા હતા? જો સરકાર અરાજકતાના ઘોંઘાટ વચ્ચે વિરોધીઓના મુદ્દાઓને દફનાવવાનો ઇરાદો ધરાવતી નથી, તો શું તેણે સમયસર સંવાદ શરૂૂ ન કરવો જોઈએ? આ પહેલા, શનિવારે જંતર-મંતર પરથી પર્યાવરણ કાર્યકર્તા સોનમ વાંગચુક – જે આ મુદ્દા પર ભૂખ હડતાળ પર હતા – ને પોલીસે કેવી રીતે દૂર કર્યા તે અંગે પણ પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા.

છતાં, તે પછી પણ, સરકારે વિરોધ કરી રહેલા યુવાનોની માંગણીઓ પર વિચાર કરવો કે ચર્ચા કરવી જરૂૂરી માન્યું નહીં. “સંસદ તરફ કૂચ” ના આહ્વાન પછી, એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું હતું કે સોમવારે જંતર-મંતર પર વિરોધ વધુ જટિલ વળાંક લઈ શકે છે. શું સરકાર વિરોધ કરી રહેલા યુવાનો સાથે વાતચીત દ્વારા આ મુદ્દાને ઉકેલવાનો પ્રયાસ ન કરી શકી હોત જે રીતે પોલીસ બળ ઉતારીને અને તેમને રોકવા માટે નિર્દેશો જારી કરતી વખતે ગંભીરતાથી લીધો હતો? જોકે ’કાકરોચ જનતા પાર્ટી’ ના પ્રતિનિધિઓએ હંગામા બાદ કેન્દ્રીય મંત્રી જેપી નડ્ડા સાથે મુલાકાત કરી અને તેમની માંગણીઓ દર્શાવતું મેમોરેન્ડમ સુપરત કર્યું, તે સમજવું મુશ્કેલ છે કે સરકારે શરૂૂઆતથી જ આ બાબત પ્રત્યે ઉદાસીનતા અને ઉપેક્ષાનું વલણ કેમ જાળવી રાખ્યું.

એ નોંધનીય છે કે આંદોલનકારીઓએ ત્રણ મુખ્ય માંગણીઓ રજૂ કરી છે: સોનમ વાંગચુક સામે કોઈ દંડાત્મક કાર્યવાહી કર્યા વિના તેમને હોસ્પિટલમાંથી રજા આપવી; કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું રાજીનામું અથવા બરતરફી; અને NEET 2026 ના પ્રશ્નપત્ર લીક બાદ આત્મહત્યા કરનારા વિદ્યાર્થીઓના પરિવારોને ₹1 કરોડના વળતરની જોગવાઈ. આ એવી માંગણીઓ છે જેને લોકશાહી સરકારે સંવેદનશીલતા અને રચનાત્મક દૃષ્ટિકોણથી જવાબદારી તરીકે ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ. વિડંબના એ છે કે શાંતિપૂર્ણ વિરોધનો વ્યાપ વધ્યો અને ઉઠાવવામાં આવેલા મુદ્દાઓ વેગ પકડ્યો, છતાં સરકારે પરિસ્થિતિનો પરિપક્વ પ્રતિભાવ આપવાનું જરૂૂરી માન્યું નહીં.