ખાસ સઘન સુધારણા (SIR ) કવાયત દરમિયાન મતદાર યાદીમાં વિસંગતતાઓને લઈને ચૂંટણી પંચે દિલ્હીના અનેક ઉચ્ચ-પ્રોફાઇલ વ્યક્તિઓને નોટિસ ફટકારી છે. જે લોકોને નોટિસ ફટકારવામાં આવી છે તેમાં વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર, ભૂતપૂર્વ સેના પ્રમુખ ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી, ઈઇઈં ડિરેક્ટર પ્રવીણ સૂદ અને દિલ્હીના ભૂતપૂર્વ નાયબ મુખ્યમંત્રી મનીષ સિસોદિયાનો સમાવેશ થાય છે. વિસંગતતાઓમાં મેપ ન કરાયેલી એન્ટ્રીઓ, નામ મેળ ખાતી નથી અને માતાપિતાની ઉંમરની વિસંગતતાઓનો સમાવેશ થાય છે. દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીએ સ્પષ્ટતા કરી કે નોટિસ જારી કરવાનો અર્થ મતદાર યાદીમાંથી કાઢી નાખવાનો નથી, તેમણે કહ્યું કે આ કવાયતનો હેતુ યોગ્ય તક સાથે ડેટા સુધારવાનો છે.
દરમિયાન, રાજકીય પક્ષોએ ટીકાઓ કરી, વિપક્ષી નેતાઓએ મતદારોને મતાધિકારથી વંચિત રાખવાના કાવતરાનો આરોપ લગાવ્યો છે.પૂર્વ નાયબ વડાપ્રધાન એલ.કે. અડવાણી, તેમના પુત્રી સહીત અનેક નેતાઓને નોટીસ પાઠવવામાં આવી છે. દિલ્હીના સીએમ રેખા ગુપ્તા પણ આમાં બાકાત નથી. જો કે ચુંટણી પંચનું કહેવું છે કે નોટિસનો મતલબ મતદાર યાદીમાં નામ કમી નથી, પરંતુ સંબંધીત વ્યક્તિઓ પાસે વધુ દસ્તાવેજો માંગીને વિસંગતતાઓ દુર કરવાનો છે.
દરમિયાન, સુત્રોના જણાવ્યા મુજબ, ’સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR ) હેઠળ મતદારોને મોટી સંખ્યામાં નોટિસ મોકલવાનું મુખ્ય કારણ ચૂંટણી પંચ દ્વારા અમલમાં મૂકાયેલ નિયમોમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર છે. આ ફેરફાર બિહારમાં SIR ના પ્રથમ તબક્કાના અનુભવો પર આધારિત હતો.
બિહાર SIR દરમિયાન, નિયમો મુજબ મતદારોએ મતદાર યાદીમાં સમાવેશ માટેની તેમની પાત્રતા સાબિત કરતા દસ્તાવેજો ’એન્યુમરેશન સ્ટેજ’ (માહિતી એકત્રીકરણના તબક્કા) પર જ સબમિટ કરવાના હતા. જન્મ, નાગરિકતા અને રહેઠાણના પુરાવા તરીકે એક ડઝનથી વધુ પ્રકારના દસ્તાવેજોને માન્યતા આપવામાં આવી હતી.
જોકે, મતદારોને પડતી મુશ્કેલીઓ – ખાસ કરીને એવા લોકો કે જેમની પાસે આ દસ્તાવેજો નહોતા અને પરિણામે તેઓ મતદાર યાદીમાંથી બાકાત રહી જવાનું જોખમ ધરાવતા હતા – તે અંગેના વિરોધ બાદ, ચૂંટણી પંચે 12 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને આવરી લેતા બીજા તબક્કા માટે નિયમોમાં સુધારો કર્યો. તેમણે ’એન્યુમરેશન ફોર્મ’ (EF) સાથે દસ્તાવેજો સબમિટ કરવાની જરૂૂરિયાત દૂર કરી અને તેના બદલે અગાઉના SIR ની મતદાર યાદી સાથે મતદારોનું ’મેપિંગ’ કરવાનો નિર્ણય લીધો.
મેપિંગ પ્રક્રિયા અગાઉની મતદાર યાદી અને એન્યુમરેશન ફોર્મ વચ્ચેની તાર્કિક વિસંગતતાઓ શોધવા માટે ઇન-બિલ્ટ અલ્ગોરિધમ્સનો ઉપયોગ કરે છે, અને આ તારણોના આધારે આપમેળે નોટિસ જારી કરવાની પ્રક્રિયા શરૂૂ કરે છે.
ચૂંટણી પંચના એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, “વિસંગતતા શોધતું સોફ્ટવેર નિષ્પક્ષ છે અને તે વીઆઈપી તથા સામાન્ય નાગરિક વચ્ચે કોઈ ભેદભાવ કરતું નથી. ખુદ ચૂંટણી કમિશનર એસ.એસ. સંધુને પણ વિસંગતતાને કારણે નોટિસ મળી હતી; એક રેકોર્ડમાં તેમનું નામ ’એસ.એસ. સંધુ’ અને બીજામાં ’સુખબીર સિંહ સંધુ’ તરીકે જોવા મળ્યું હતું. આ બાબત સિસ્ટમની નિષ્પક્ષતા દર્શાવે છે.”
તેમણે ઉમેર્યું, “આટલી મોટી સંખ્યામાં નોટિસો મુખ્યત્વે દિલ્હી જેવા શહેરી વિસ્તારોમાં જોવા મળી હતી, જ્યાં મતદારોએ ’ઇલેક્ટોરલ ફોર્મ’ (ઊઋ) ભરતી વખતે કદાચ થોડી બેદરકારી દાખવી હોય શકે છે. વધુમાં, જો બૂથ લેવલ ઓફિસર્સે (ઇકઘત) વસ્તી ગણતરીના તબક્કા દરમિયાન ફોર્મની વધુ કાળજીપૂર્વક ચકાસણી કરી હોત, તો આ નોટિસો માટે જવાબદાર ભૂલોને ઘટાડી શકાઈ હોત.”
જો બૂથ લેવલ ઓફિસરની ત્રણ મુલાકાતો અને રાજકીય પક્ષના એજન્ટો દ્વારા ચકાસણીના પ્રયાસો છતાં કોઈ વ્યક્તિ ચૂંટણી ફોર્મ સબમિટ કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો એવું માનવામાં આવે છે કે તેઓ હવે તે સરનામે રહેતા નથી, સ્થળાંતર કરી ગયા છે, મૃત્યુ પામ્યા છે અથવા ડુપ્લિકેટ મતદાર છે. પરિણામે, તેમનું નામ ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી બાકાત રાખવામાં આવે છે. જો સબમિટ કરાયેલા ફોર્મ (ઊઋત) અધૂરા હોય અથવા તેમાં ખોટી માહિતી હોય તો નોટિસ જારી કરવામાં આવે છે.
દિલ્હીમાં 47 લાખ મતદાતાઓ પર તલવાર: સુપ્રીમમાં કાલે સુનાવણી
સુપ્રીમ કોર્ટે RTI કાર્યકરો અંજલિ ભારદ્વાજ અને અમૃતા જોહરી દ્વારા દાખલ કરાયેલી જનહિત અરજીપર 22 સપ્ટેમ્બરે સુનાવણી કરવા સંમતિ દર્શાવી હતી. આ અરજીમાં આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે દિલ્હીમાં વિશેષ મતદાર પુનરાવર્તનના ડ્રાફ્ટમાંથી અંદાજે 47 લાખ નામો બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે અને અન્ય 33 લાખ મતદારોને તાર્કિક વિસંગતતાઓની શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્ય કાંત, ન્યાયાધીશ જોયમાલ્યા બાગચી અને ન્યાયાધીશ વી. મોહનાની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે તેઓ આવતા મંગળવારે આ બાબતની સુનાવણી કરશે. અરજદારો વતી હાજર રહેલા વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે આ બાબતની તાત્કાલિક સુનાવણી માટે વિનંતી કરી હતી, કારણ કે તેમાં રાષ્ટ્રીય રાજધાનીના લાખો લોકોના મતદાન અધિકારો સંકળાયેલા છે.
