દરેક દાગીનાને તેની ડિઝાઇન, આકાર અને વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતાના આધારે અલગ ઓળખ આપવાની સરકારની યોજના, સોનાની ખરીેદીના નિયમો પણ બદલાશે
કેન્દ્ર સરકાર હવે સોનાના દાગીનાની શુદ્ધતા અને પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે હોલમાર્કિંગ નિયમોને વધુ કડક બનાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ પહેલ હેઠળ, દરેક વ્યક્તિગત વસ્તુ માટે એક અનન્ય ઓળખ નંબર (HUID) નો ઉપયોગ ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે. ઉદ્દેશ્ય નકલી માલના પરિભ્રમણને રોકવા અને તેમની ટ્રેસેબિલિટી વધારવાનો છે.
સૂત્રોને ટાંકીને, Mintનાં એક અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે નવી સિસ્ટમ હેઠળ, દરેક દાગીનાને તેની ડિઝાઇન, આકાર અને અન્ય વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતાઓના આધારે એક અલગ ઓળખ નંબર સોંપવામાં આવશે. આ નંબરનો કોઈપણ સંજોગોમાં ફરીથી ઉપયોગ કરી શકાતો નથી – ભલે બે દાગીના સમાન દેખાય. વધુમાં, એકવાર દાગીનાનો ટુકડો ઓગાળી દેવામાં આવે, પછી તેને મૂળ રૂૂપે સોંપાયેલ અનન્ય આઇડીનો ઉપયોગ કોઈપણ અન્ય ઉત્પાદન માટે ફરીથી કરી શકાતો નથી. આ પગલાનો હેતુ પ્રમાણપત્રના ડુપ્લિકેશન અથવા દુરુપયોગને રોકવાનો છે.
પરિણામે, આ ગ્રાહક વિશ્વાસને મજબૂત બનાવશે અને બજારમાં પારદર્શિતા વધારશે.
સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે આ નિર્ણય વધતી જતી ફરિયાદોને કારણે લેવામાં આવ્યો હતો જેમાં ખરીદેલા દાગીનાની વાસ્તવિક શુદ્ધતા – જે ચોક્કસ હોલમાર્ક ID અને શુદ્ધતા પ્રમાણપત્ર સાથે ખરીદવામાં આવી હતી – પાછળથી દાવા કરતા અલગ હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. એવું પ્રકાશમાં આવ્યું છે કે એક જ અનન્ય ID નો ઉપયોગ બહુવિધ વિવિધ વસ્તુઓ માટે થઈ રહ્યો હતો. જો કે, આવી ફરિયાદોની કુલ સંખ્યા જાહેર કરવામાં આવી નથી.
આ પહેલ કોર્પોરેટ જ્વેલર્સ સાથે ભાગીદારીમાં શરૂૂ કરવામાં આવી રહી છે અને ધીમે ધીમે સમગ્ર જ્વેલરી ઇકોસિસ્ટમને આવરી લેવા માટે તેનો વિસ્તાર કરવામાં આવશે. તેમણે નોંધ્યું કે આ અભિગમ થર્ડ પાર્ટીઓ દ્વારા તેમના ઉત્પાદનો સાથે સંકળાયેલા HUID નંબરોની નકલ અથવા દુરુપયોગ કરવાના જોખમને સંપૂર્ણપણે દૂર કરશે. તેમણે વધુમાં સમજાવ્યું કે હોલમાર્ક માર્કિંગની છબીઓ તેમના પ્લેટફોર્મ પર અપલોડ કરવામાં આવશે, જે ભવિષ્યમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ની સહાય દ્વારા નકલી અથવા બનાવટી માર્કિંગની ઓળખ અને નિવારણને સક્ષમ બનાવશે. કંપની બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS) સાથે સહયોગ કરીને આ ફેરફારને તેની સિસ્ટમમાં એકીકૃત કરી રહી છે. નોંધનીય છે કે ઓક્ટોબર 2025 માં, ગ્રાહક બાબતોના વિભાગ – તેની ગુણવત્તા ધોરણો પાંખ, BIS દ્વારા – 25 જિલ્લાઓમાં એક પાઇલટ પ્રોજેક્ટ શરૂૂ કર્યો હતો જેનો હેતુ દાગીનાની વિગતો ડિજિટલી રેકોર્ડ કરવાનો હતો. સંકલિત કેમેરા અને વજન પ્રણાલીઓનો ઉપયોગ કરીને, BIS એ તેના પોર્ટલ પર દરેક હોલમાર્કવાળી દાગીનાની વસ્તુનું વજન અને કેપ્ચર કરેલી છબીઓ રેકોર્ડ કરી, જેનાથી પારદર્શિતામાં વધારો થયો.
હોલમાર્કિંગ સૌપ્રથમ વર્ષ 2000 માં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને 2021 થી તબક્કાવાર ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું હતું; આ આદેશ હવે લગભગ 400 જિલ્લાઓમાં લંબાવવામાં આવ્યો છે. ગ્રાહક બાબતોના મંત્રાલયના ડેટા અનુસાર, યોજનાની શરૂૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં 580 મિલિયનથી વધુ સોનાના માલનું હોલમાર્કિંગ કરવામાં આવ્યું છે – સરેરાશ દર મહિને 10 મિલિયનથી વધુ વસ્તુઓ.