આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા ભંડોળ (IMF)એ ભારતની અર્થવ્યવસ્થા અંગે અત્યંત પ્રભાવશાળી અહેવાલ બહાર પાડ્યો છે. જ્યારે બાકીનું વિશ્વ આર્થિક મંદીનો સામનો કરી રહ્યું છે, ત્યારે ભારતની વિકાસની ગતિએ સૌને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા છે. તેના તાજેતરના અહેવાલમાં, IMFએ વર્ષ 2026 માટે ભારતના જીડીપી (GDP) વિકાસ દરના અનુમાનને 6.4 ટકાથી વધારીને 7 ટકા કર્યો છે. વર્લ્ડ બેંકથી લઈને OECD સુધીની મુખ્ય સંસ્થાઓ ભારતની વિકાસ યાત્રાની મજબૂતીને સ્વીકારી રહી છે. વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો થવા છતાં ભારતીય બજારે જે સ્થિતિસ્થાપકતા દર્શાવી છે, તેણે વિશ્વભરના અર્થશાસ્ત્રીઓનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
IMFનો ‘વર્લ્ડ ઈકોનોમિક આઉટલુક’ અહેવાલ સ્પષ્ટપણે ભારતને શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરનાર દેશ તરીકે દર્શાવે છે. જુલાઈમાં વિકાસ દરનું અનુમાન 6.4 ટકા હતું, તેમાં 0.6 ટકાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે; એપ્રિલના અનુમાનની સરખામણીમાં આ 0.5 ટકાનો ઉછાળો દર્શાવે છે. આ ઉપરાંત, વર્ષ 2027 માટે પણ વિકાસ દરનું અનુમાન 7 ટકા નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. અહેવાલ મુજબ, મજબૂત સ્થાનિક માંગ અને સેવા ક્ષેત્રના શાનદાર પ્રદર્શને આ વિકાસને વેગ આપ્યો છે. ગ્રાહકો દ્વારા કરવામાં આવતો ઊંચો ખર્ચ બજારમાં નાણાંનું પરિભ્રમણ જાળવી રાખે છે, અને આ મજબૂત સ્થાનિક આધારને કારણે દેશ મોંઘા તેલના આંચકાઓથી સુરક્ષિત રહ્યો છે.
વિશ્વની બીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા ધરાવતું ચીન હાલમાં મુશ્કેલ તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. IMFના જણાવ્યા અનુસાર, વર્ષ 2026માં ચીનનો વિકાસ દર ઘટીને 4.5 ટકા થવાની ધારણા છે અને 2027માં તેમાં વધુ ઘટાડો થઈને તે 4 ટકા થવાનું અનુમાન છે. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી અનિશ્ચિતતાની અસર ચીનના બજાર પર પડી છે. માત્ર ચીન જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક વિકાસ દર પણ 2026માં 3.1 ટકા અને 2027માં 3.4 ટકા જેટલો મર્યાદિત રહેવાની ધારણા છે. ઉભરતી એશિયન અર્થવ્યવસ્થાઓમાં પણ વિકાસ દર 2025માં 5.6 ટકાથી ઘટીને 2026માં 5.1 ટકા થવાનું અનુમાન છે. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવની ગંભીર અસર ઘણા દેશો પર પડી છે. જોકે, આ વૈશ્વિક સંકટો વચ્ચે ભારત એક અપવાદ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. યુવા વસ્તીનું વિશાળ પ્રમાણ, વિસ્તરતું બજાર અને સરકાર દ્વારા સતત કરવામાં આવતા સુધારાઓએ આ વિકાસની ગતિને ટકાઉ બનાવી છે.
માત્ર IMF જ નહીં, પરંતુ અન્ય વૈશ્વિક સંસ્થાઓને પણ ભારતની સંભાવનાઓ પર પૂરો વિશ્વાસ છે. વિશ્વ બેંકે તેના તાજેતરના અહેવાલમાં મજબૂત સ્થાનિક વપરાશને ભારતની સૌથી મોટી તાકાત ગણાવી છે. જ્યાં એક તરફ ૨૦૨૮ અને ૨૦૩૧ વચ્ચે વૈશ્વિક ઉત્પાદન સરેરાશ ૩.૨ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે — જે મહામારી પૂર્વેની ૩.૭ ટકાની સરેરાશ કરતાં ઓછો છે — અને ઘણા દેશો ઊર્જા સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યાં ભારતની સ્થિતિ લાંબા ગાળા માટે સુરક્ષિત અને મજબૂત જણાય છે.
ભલે ભવિષ્યની સ્થિતિ આશાસ્પદ જણાતી હોય, તેમ છતાં અમુક જોખમો યથાવત છે. વિશ્વ બેંકે ‘અલ નીનો’ (El Niño)ની ઘટના અંગે ચેતવણી આપી છે, જેની અસર કૃષિ ક્ષેત્ર પર પડી શકે છે. વધુમાં, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના વધતા ભાવ ભારત માટે સતત ચિંતાનો વિષય રહ્યા છે, કારણ કે ભારત તેલની આયાત પર મોટા પાયે નિર્ભર છે. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ ગમે ત્યારે માંગને ઘટાડી શકે છે. તેથી, અર્થતંત્રની ગતિ જાળવી રાખવા માટે આ પડકારોનો સામનો કરવાની તૈયારીઓ કરવી આવશ્યક છે.
