કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે આજે સંસદમાં આર્થિક સર્વે 2026 રજૂ કર્યો હતો. સંસદમાં રજૂ કરાયેલા 2025-26 ના આર્થિક સર્વેમાં સરકારના છેલ્લા વર્ષ દરમિયાનના પ્રદર્શન, દેશની અર્થવ્યવસ્થાની ગતિ અને તેની સામેના મુખ્ય પડકારોનું વિગતવાર મૂલ્યાંકન આપવામાં આવ્યું છે. સરકારનો દાવો છે કે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે પણ ભારતની અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત સ્થિતિમાં છે.
કેન્દ્ર સરકારના આર્થિક સર્વેમાં 2026-27 વર્ષમાં GDP ગ્રોથ રેટ 6.8 ટકાથી 7.2 ટકા રહેવાનું અનુમાન છે. આ તેજી પાછળનું સૌથી મોટું કારણ દેશમાં વધી રહેલી વસ્તુઓ અને સેવાઓની મજબૂત માંગ માનવામાં આવે છે. આ વખતના આર્થિક સર્વેમાં પહેલીવાર AI માટે એક અલગ પ્રકરણ રાખવામાં આવ્યું છે.
આર્થિક સર્વેક્ષણમાં જણાવાયું છે કે પુરવઠાની સ્થિતિમાં સુધારો અને GST દરના તર્કસંગતકરણની ધીમે ધીમે અસરને કારણે આગામી વર્ષમાં ફુગાવો નિયંત્રણમાં રહેવાની શક્યતા છે. સરકારનો અંદાજ છે કે આ પરિબળો ભાવ દબાણને મર્યાદિત કરશે અને ગ્રાહકોને રાહત આપવાનું ચાલુ રાખશે.
આર્થિક સર્વેક્ષણમાં શું કહેવામાં આવ્યું?
આ સર્વેક્ષણ ભારતના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રની ઝડપી પ્રગતિ પર પણ પ્રકાશ પાડે છે. જ્યારે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્ર નાણાકીય વર્ષ 22 માં ભારતની સાતમી સૌથી મોટી નિકાસ શ્રેણી હતી, તે નાણાકીય વર્ષ 25 સુધીમાં ત્રીજી સૌથી મોટી અને સૌથી ઝડપથી વિકસતી નિકાસ શ્રેણી બની ગઈ છે. નાણાકીય વર્ષ 26 ના પહેલા ભાગમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસ વધીને $22.2 બિલિયન થઈ ગઈ, જેનાથી આ ક્ષેત્ર ટૂંક સમયમાં ભારતનો બીજો સૌથી મોટો નિકાસ ક્ષેત્ર બનવાના માર્ગ પર છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રમાં આ તેજી મોબાઇલ ઉત્પાદન દ્વારા સંચાલિત સ્થાનિક ઉત્પાદન અને નિકાસમાં ઝડપી વૃદ્ધિને કારણે છે. મોબાઇલ ફોનનું ઉત્પાદન મૂલ્ય નાણાકીય વર્ષ 15 માં આશરે ₹18,000 કરોડથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 25 સુધીમાં ₹5.45 લાખ કરોડ થયું છે. આ લગભગ 30 ગણો વધારો છે, જે ભારતની ઉત્પાદન ક્ષમતાઓ અને ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ પહેલની મજબૂતાઈને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
વેપારના મોરચે, ભારતની કુલ નિકાસ નાણાકીય વર્ષ 2025 માં રેકોર્ડ 825.3 બિલિયન યુએસ ડોલર પર પહોંચી ગઈ, જે નાણાકીય વર્ષ 2026 ના પ્રથમ છ મહિનામાં (H1) 418.5 બિલિયન યુએસ ડોલર હતી. આ વધારો મુખ્યત્વે સેવાઓ નિકાસમાં ઝડપી વૃદ્ધિ અને બિન-પેટ્રોલિયમ અને બિન-રત્નો અને ઝવેરાત નિકાસમાં સતત મજબૂત ગતિને કારણે થયો હતો.
નાણાકીય વર્ષ 2025 માં કુલ આયાત વાર્ષિક ધોરણે 7.4 ટકા વધીને 919.9 બિલિયન યુએસ ડોલર થઈ. નાણાકીય વર્ષ 2025 માં દેશની કુલ વેપાર ખાધ 94.7 બિલિયન યુએસ ડોલર હતી. છૂટક ફુગાવો (CPI) સતત ઘટ્યો છે અને નાણાકીય વર્ષ 2025 માં 1.7 ટકા રહ્યો છે.
બજેટ પહેલાનો દસ્તાવેજ સરકારના આત્મનિર્ભરતા અને મજબૂત નીતિઓ પર સતત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું પ્રતિબિંબ પાડે છે. તે જણાવે છે કે ભારતે એવા ક્ષેત્રોમાં સ્થાનિક ક્ષમતા વધારવી જોઈએ જે દેશને વ્યૂહાત્મક રીતે મજબૂત બનાવશે. વ્યૂહાત્મક મજબૂતાઈનો અર્થ બાહ્ય આંચકાઓનો સામનો કરવા માટે મજબૂત પાયો અને સુરક્ષા બનાવવી. નિકાસની દ્રષ્ટિએ, IT, GCC અને વ્યાવસાયિક સેવાઓ સહિત સેવા નિકાસ માલસામાનની નિકાસ કરતાં વધુ સારી કામગીરી કરી રહી છે.
ભારતમાં કુલ FDI પ્રવાહ મજબૂત રહ્યો છે. ઇક્વિટી રોકાણો અને નવા પ્રોજેક્ટ્સ (ગ્રીનફિલ્ડ) માં FDI સ્થિર રહ્યું છે, જ્યારે વૈશ્વિક આર્થિક પરિસ્થિતિઓને કારણે પોર્ટફોલિયો રોકાણમાં વધઘટ થઈ છે.
