હવાની ગુણવત્તા સુધારવા સરકાર અર્બન ડેવલોપમેન્ટ મિશન અંતર્ગત ‘લેક એન્ડ એર વોચ’ પહેલ હાથ ધરશે
એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) એ દૈનિક હવા ગુણવત્તા રિપોર્ટિંગ ઇન્ડેક્સ છે. તે માપે છે કે ટૂંકા ગાળામાં વાયુ પ્રદૂષણ વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે અસર કરે છે. AQIનો હેતુ લોકોને સમજવામાં મદદ કરવાનો છે કે સ્થાનિક હવા ગુણવત્તા તેમના સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે અસર કરે છે. પર્યાવરણીય સુરક્ષા એજન્સી (EPA) પાંચ મુખ્ય વાયુ પ્રદૂષકો માટે AQIની ગણતરી કરે છે જેના માટે જાહેર આરોગ્યને સુરક્ષિત રાખવા માટે રાષ્ટ્રીય હવા ગુણવત્તા ધોરણો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે.
AQI મૂલ્ય જેટલું ઊંચું હશે, વાયુ પ્રદૂષણનું સ્તર એટલું ઊંચું હશે અને આરોગ્યની ચિંતાઓ એટલી જ વધારે હશે. છેલ્લા ત્રણ દાયકાથી ઘણા વિકસિત દેશોમાં AQI ખ્યાલનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. AQI ઝડપથી વાસ્તવિક સમયની હવા ગુણવત્તાની માહિતીનો પ્રસાર કરે છે. મળતી માહિતી મુજબ હવાની ગુણવત્તા સુધારવા માટે સરકાર અર્બન ડેવલોપમેન્ટ અંતર્ગત લેક એન્ડ એર વોચ પહેલ હાથ ધરાશે.
વિવિધ દેશો હવા ગુણવત્તાની જાણ કરવા માટે વિવિધ પોઈન્ટ સ્કેલનો ઉપયોગ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ 500-પોઈન્ટ સ્કેલનો ઉપયોગ કરે છે, જેમાં 0 અને 50 વચ્ચેનું રેટિંગ સારું માનવામાં આવે છે. 301 અને 500 વચ્ચેના રેટિંગને જોખમી ગણવામાં આવે છે. ભારત પણ એ જ 500-પોઈન્ટ સ્કેલને અનુસરે છે. દરરોજ, મુખ્ય પ્રદૂષકોની રેકોર્ડ સાંદ્રતાનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવે છે.
આ કાચા માપને EPA દ્વારા વિકસિત પ્રમાણભૂત સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને દરેક પ્રદૂષક (જમીન-સ્તરનું ઓઝોન, કણ પ્રદૂષણ, કાર્બન મોનોક્સાઇડ અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ) માટે અલગ AQI મૂલ્યમાં રૂૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. તે દિવસ માટે સૌથી વધુ AQI મૂલ્ય AQI મૂલ્ય તરીકે નોંધવામાં આવે છે. ગત માસમાં રાજકોટની એર ક્વોલીટી અત્યંત જોખમી હતી અને અહીં શ્વાસ લેવામાં પણ ઘણી તકલીફનો સામનો કરવો પડતો હતો. ત્યારે એપ્રિલ મહિનાની શરૂૂઆત થી ગઈકાલ સુધીની વાત કરવામાં આવે તો રાજકોટ હવા સહેજ પણ જોખમી નથી અને સરેરાશ 71 AQI નોંધાયો છે .
તારીખ અને AQI
1 એપ્રિલ…. 61
2 એપ્રિલ…. 72
3 એપ્રિલ…. 75
4 એપ્રિલ…. 71
5 એપ્રિલ….. 74
6 એપ્રિલ….. 72
7 એપ્રિલ….. 81
8 એપ્રિલ….. 69
9 એપ્રિલ…. 77
10 એપ્રિલ…. 82
11 એપ્રિલ…..83
12 એપ્રિલ….78
13 એપ્રિલ…..77
14 એપ્રિલ….63
15 એપ્રિલ….63
16 એપ્રિલ….73
17 એપ્રિલ….62
18 એપ્રિલ….59
19 એપ્રિલ….62
20 એપ્રિલ….66
હવા ગુણવત્તા સૂચકાંક શ્રેણીઓ
સારી (0-50) – ઓછી અસર
સંતોષકારક (51-100) – સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓ શ્વાસ લેવામાં કેટલીક તકલીફો અનુભવી શકે છે.
મધ્યમ પ્રદૂષિત (101-200)
અસ્થમા જેવી ફેફસાની સ્થિતિ ધરાવતા લોકોને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ શકે છે, અને હૃદયની સ્થિતિ ધરાવતા લોકો, બાળકો અને વૃદ્ધોને સમસ્યાઓનો અનુભવ થઈ શકે છે.
ખરાબ (201-300)
લાંબા ગાળાના સંપર્કમાં રહેવાથી લોકો માટે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ શકે છે, અને હૃદય રોગ ધરાવતા લોકોને સમસ્યાઓનો અનુભવ થઈ શકે છે.
ખૂબ ખરાબ (301-400)
લાંબા ગાળાના સંપર્કમાં રહેવાથી લોકો માટે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ શકે છે. ફેફસાં અને હૃદયની સ્થિતિ ધરાવતા લોકો વધુ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
– ગંભીર (401500) –
સ્વસ્થ લોકોમાં શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ફેફસાં અને હૃદયની બીમારી ધરાવતા લોકોમાં ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે. હળવી શારીરિક પ્રવૃત્તિ દરમિયાન પણ મુશ્કેલીઓનો અનુભવ થઈ શકે છે.