બે કાગળ ઉત્પાદકોએ આયાત કરેલા પેપર-વેસ્ટના ક્ધટેનરમાં મ્યુનિ. ધન કચરો નીકળવા મામલે આકરૂ વલણ દાખવતા કોર્ટે કહ્યું, આ સાર્વભૌમત્વને પડકાર: ભારતમાં નિકાસ અથવા ત્રીજા દેશમાં પુન: નિકાસની અરજી ફગાવી
“ભારત માતા” પર વિદેશી મ્યુનિસિપલ કચરો જાણી જોઈને ફેંકવો એ ફક્ત પર્યાવરણીય ગુનો નથી પણ ભારતની સાર્વભૌમત્વ માટે સીધો પડકાર છે, એમ અવલોકન કરતાં, મદ્રાસ હાઇકોર્ટે ઠરાવ્યું છે કે આવા કૃત્યો ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ની કલમ 152 હેઠળ ગુનો ગણી શકાય.
બે કાગળ ઉત્પાદકો દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીઓને ફગાવી દેતા, ન્યાયાધીશ ડી. ભરત ચક્રવર્તીની બેન્ચે મ્યુનિસિપલ ઘન કચરો ધરાવતા કચરા-કાગળના માલને ત્રીજા દેશ દુબઇમાં ફરીથી નિકાસ કરવા અથવા ભારતમાં નિકાલ કરવાની મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, અને નિર્દેશ આપ્યો હતો કે તેને તેમના મૂળ દેશોમાં પાછા મોકલવામાં આવે.
ભવિષ્યના કેસો માટે એક વ્યાપક સિદ્ધાંત રજૂ કરતા, કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે જ્યાં કસ્ટમ અધિકારીઓ તપાસ પછી એવું તારણ કાઢે છે કે મ્યુનિસિપલ કચરાની ગેરકાયદેસર આયાત જાણી જોઈને અને ઇરાદાપૂર્વક કરવામાં આવી હતી, ત્યારે તેમણે BNS ની કલમ 152 હેઠળ કાર્યવાહી માટે ન્યાયક્ષેત્ર પોલીસને ફરિયાદ મોકલવી જોઈએ.
કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ભારતને વિદેશી કચરા માટે નિકાલ સ્થળમાં રૂૂપાંતરિત કરી શકાતું નથી અને વિકસિત રાષ્ટ્રો દ્વારા આવા કચરાને વિકાસશીલ દેશોમાં “કચરો વસાહતવાદ” ના સ્વરૂૂપ તરીકે ખસેડવાના પ્રયાસોનું વર્ણન કર્યું હતું.
આવા વર્તનને “દેશદ્રોહનું વધુ ઉગ્ર સ્વરૂૂપ” ગણાવતા, કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે વિદેશી મ્યુનિસિપલ કચરો જાણી જોઈને આયાત કરવાથી દેશની સાર્વભૌમત્વ, તેના નાગરિકોના જીવનના અધિકાર અને તેના ઇકોસિસ્ટમને જોખમમાં મુકાય છે. જોકે, તેણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે BNS ની કલમ 152 હેઠળ કાર્યવાહી તેના પર નિર્ભર રહેશે કે અધિકારીઓ એવું તારણ કાઢે છે કે આ કૃત્ય જાણી જોઈને કરવામાં આવ્યું હતું કે હેતુપૂર્વક.
ચુકાદાની કાર્યવાહી બાદ, કસ્ટમ્સ સત્તાવાળાઓએ ક્ધસાઇન્મેન્ટ જપ્ત કર્યા, દંડ લાદ્યો અને આયાતકારોને તેમના પોતાના ખર્ચે કચરો મૂળ દેશોમાં ફરીથી નિકાસ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો.
જોકે કંપનીઓએ દંડ સ્વીકાર્યો અને શરૂૂઆતમાં ક્ધસાઇન્મેન્ટ ફરીથી નિકાસ કરવા સંમત થયા, પરંતુ બાદમાં તેઓએ ઓછા પરિવહન ખર્ચ અને વિદેશી સપ્લાયર્સ તરફથી સંદેશાવ્યવહારનો ઉલ્લેખ કરીને ત્યાં ડિલિવરીની વિનંતી કરી હતી, તેના બદલે કચરો દુબઈ મોકલવાની પરવાનગી મેળવવા માટે હાઇકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો. વૈકલ્પિક રીતે, તેઓએ રિસાયક્લિંગ, સિમેન્ટ ભઠ્ઠીઓ અથવા વેસ્ટ-ટુ-એનર્જી સુવિધાઓ દ્વારા ભારતમાં કચરોનો નિકાલ કરવાની પરવાનગી માંગી.
આ દલીલને ફગાવી દેતા, હાઈકોર્ટે ઠરાવ્યું કે જોખમી અને અન્ય કચરા (વ્યવસ્થાપન અને સરહદ પારની હિલચાલ) નિયમો, 2016 ના નિયમ 15(2) ફક્ત “પુન:નિકાસ” ની મંજૂરી આપે છે, જેનો અર્થ એ છે કે ગેરકાયદેસર રીતે આયાત કરાયેલ કચરો તે દેશમાં પરત કરવો જ્યાંથી તે ઉદ્ભવ્યો હતો, અને ત્રીજા દેશમાં નિકાસ ન કરવો.
આયાતી ’વેસ્ટ પેપર’માં મ્યુનિસિપલ ઘન કચરો હોવાનું જણાયું
અરજીકર્તાઓ મેસર્સ શ્રીપતિ પેપર એન્ડ બોર્ડ્સ પ્રા. લિ. અને મેસર્સ રાજરાજેશ્વરી ક્રાફ્ટ્સ પ્રા. લિ. લિમિટેડ, જે બંને કાગળના ઉત્પાદનોના ઉત્પાદનમાં રોકાયેલા છે, તેમણે કેનેડા, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને સિંગાપોરના સપ્લાયર્સ પાસેથી વેસ્ટ પેપર તરીકે જાહેર કરાયેલા ક્ધસાઇન્મેન્ટ આયાત કર્યા હતા. જોકે, કસ્ટમ્સ સત્તાવાળાઓ અને તમિલનાડુ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા નિરીક્ષણમાં જાણવા મળ્યું કે ક્ધસાઇન્મેન્ટમાં મ્યુનિસિપલ સોલિડ કચરો હતો, જેમાં વપરાયેલી પીઈટી બોટલો, શેરી સફાઈ, પ્લાસ્ટિક કેરી બેગ, તૂટેલી કાચની બોટલો, વેસ્ટ ફૂડ પેપર, પીણાના કેન અને અન્ય પ્રતિબંધિત સામગ્રીનો સમાવેશ થાય છે.
