બોમ્બે હાઈકોર્ટની ગોવા બેન્ચે અવલોકન કર્યું હતું કે કોઈપણ સરકાર પોતાની રાજકીય સુવિધાના આધારે ચૂંટણીઓ યોજવા માટે તારીખો પસંદ કરી શકતી નથી. કોર્ટે ગોવામાં 11 મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલોની બાકી રહેલી ચૂંટણીઓ અંગે આ અવલોકન કર્યું હતું. વધુમાં, કોર્ટે આ ચૂંટણીઓ પૂર્ણ કરવા માટે કડક સમયરેખા નક્કી કરી હતી. ન્યાયાધીશ વાલ્મિકી મેનેઝીસ અને ન્યાયાધીશ હિતેન વેણુગવકરની બનેલી બેન્ચે ગોવા મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલ (સુધારા) વટહુકમ, 2026 ની માન્યતાને સમર્થન આપતાં આ ટિપ્પણીઓ કરી હતી.
કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે નવી વૈધાનિક જોગવાઈઓ લાગુ કરવાની પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ મ્યુનિસિપલ બોડીની ચૂંટણીઓને અનિશ્ચિત સમય માટે મુલતવી રાખવાના આધાર તરીકે કરી શકાતી નથી. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે સરકારને પોતાની રાજકીય સુવિધાના આધારે ચૂંટણીની તારીખ નક્કી કરવાનો કોઈ બંધારણીય અધિકાર નથી – જેનો કાર્યકાળ બંધારણીય રીતે ફરજિયાત છે. વધુમાં, ફક્ત નવી ચૂંટણી જોગવાઈ રજૂ કરવાથી તેના અમલીકરણ માટે આપમેળે વધારાનો બંધારણીય સમય મળતો નથી.
ગોવા મ્યુનિસિપાલિટીઝ (સુધારા) વટહુકમ, 2026 ને પડકારતી ઘણી અરજીઓ હાઇકોર્ટની બેન્ચ સમક્ષ હતી. આ વટહુકમે વોર્ડના સીમાંકન અને અનામત નીતિઓ અંગેના નિયમોમાં ફેરફાર રજૂ કર્યા હતા. અરજદારોએ દલીલ કરી હતી કે મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલોની મુદત પૂરી થયા પછી નવું કાનૂની માળખું લાગુ કરવાથી બંધારણની કલમ 243ઞ માં નિર્ધારિત ફરજિયાત પાંચ વર્ષની સમયમર્યાદાનું ઉલ્લંઘન થાય છે. હાઇકોર્ટ વટહુકમને સમર્થન આપે છે.
કોર્ટે વટહુકમની બંધારણીય માન્યતાને સમર્થન આપ્યું. તેણે ચુકાદો આપ્યો કે વિધાનસભા પાસે મ્યુનિસિપલ સંસ્થાઓને સંચાલિત કરતા કાયદાઓમાં સુધારો કરવાની સત્તા છે. જોકે, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે નવી કાનૂની જોગવાઈઓ લાગુ કરવાની પ્રક્રિયા કલમ 243ઞ નું પાલન ટાળવા માટે આધાર બની શકે નહીં. પરિણામે, કોર્ટે અધિકારીઓને ચૂંટણીના તમામ તબક્કાઓ નિશ્ચિત અને સમયબદ્ધ સમયપત્રકમાં પૂર્ણ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો.
અહેવાલો અનુસાર, ગોવામાં અનેક મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલોની મુદત આ વર્ષના માર્ચ અને મે વચ્ચે સમાપ્ત થઈ ગઈ. ત્યારબાદ, આ સ્થાનિક સંસ્થાઓના કામકાજનું સંચાલન કરવા માટે વહીવટદારોની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. કોર્ટે વધુમાં અવલોકન કર્યું કે રાજ્ય ચૂંટણી પંચની સંસ્થાકીય સ્વતંત્રતા તેને માન્ય કાયદાઓનો અનાદર કરવાનો અધિકાર આપતી નથી. તેણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે એકવાર ચૂંટણી માટે બંધારણીય સમયમર્યાદા સ્થાપિત થઈ જાય, પછી સરકાર ફક્ત રાજકીય સુવિધાના આધારે ચૂંટણીની તારીખો નક્કી કરી શકતી નથી.
ચૂંટણી પંચે સરકારી વિભાગની માફક કામ ન કરવું જોઇએ
હાઈકોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે રાજ્ય ચૂંટણી પંચ એક સ્વતંત્ર બંધારણીય સંસ્થા છે. તે સરકારી વિભાગની જેમ કાર્ય ન કરવું જોઈએ; જોકે, જ્યાં કાયદો વિવિધ સંસ્થાઓને એકબીજા સાથે જોડાયેલી જવાબદારીઓ સોંપે છે, ત્યાં કમિશન અને સરકારે સહકાર આપવો જોઈએ. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે એક પ્રક્રિયામાં બહુવિધ વિભાગોની સંડોવણી એક સંસ્થાને બીજાના કાર્યો પૂર્ણ થવાની રાહ જોતી વખતે તેની બંધારણીય જવાબદારીઓને રોકીને રાખવાનું વાજબી ઠેરવતું નથી. જ્યાં કાયદો સમાંતર કામગીરીને મંજૂરી આપે છે, ત્યાં કાર્ય તે મુજબ આગળ વધવું જોઈએ.
