ઇરાનની રાજધાની તહેરાન પર આખી રાત મિસાઇલ મારો, 13નાં મોત, આવતીકાલે ઇરાનના પુલ અને પાવર પ્લાન્ટ ઉડાવી દેવાની અમેરિકાની ધમકી
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને મંગળવાર સુધી સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ ફરીથી ખોલવાનું અલ્ટીમેટમ આપ્યું છે. તેમણે ચેતવણી આપી છે કે જો આવું ન થશે તો ઈરાનના પાવર પ્લાન્ટ અને પુલોને નિશાન બનાવવામાં આવશે. ઈરાને આને તોછડાઈથી નકારી કાઢતાં કહ્યું છે કે ચાવી ખોવાઈ ગઈ છે અને વેપાર માટે સ્ટ્રેટ મિત્રો માટે જ ખુલ્લું છે. ટ્રમ્પે ટ્રુથ સોશિયલ પર લખ્યું કે મંગળવાર પાવર પ્લાન્ટ ડે અને બ્રિજ ડે હશે… હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલો, અન્યથા હેલમાં જીવવું પડશે! આ એક મહિનાના યુદ્ધ પછીની સ્થિતિને વધુ તંગ બનાવી દીધી છે.
આ દરમિયાન ઈરાનની રાજધાની તેહરાન પર રવિવાર રાતથી સોમવાર તડકે સતત હવાઈ હુમલા કરવામાં આવ્યા. આ હુમલામાં શરીફ ટેક્નોલોજી યુનિવર્સિટીને મુખ્ય નિશાન બનાવવામાં આવી, જે ઈરાનના બેલિસ્ટિક મિસાઈલ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલી છે. હુમલામાં યુનિવર્સિટીની ઇમારતો અને આસપાસના કુદરતી ગેસ વિતરણ સ્થળને પણ નુકસાન પહોંચ્યું છે.
ઈરાની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાગર ઘાલીબાફે ટ્રમ્પને ચેતવ્યા કે તેમના પગલાં અમેરિકાને લિવિંગ હેલમાં ધકેલી રહ્યા છે અને આ નેતન્યાહુના આદેશ પર થઈ રહ્યું છે. ઈરાને મજાકમાં કહ્યું કે ચાવી ખોવાઈ ગઈ અને આગલી વિનંતી કરો. ઈરાની અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું કે સ્ટ્રેટ ખોલવા માટે યુદ્ધના નુકસાનનું વળતર જરૂૂરી છે.
યુદ્ધના એક મહિના પછીની સ્થિતિ અત્યંત વોલેટાઈલ છે. તેહરાન અને કોમમાં રાતભર વિસ્ફોટો થયા, જેમાં અનેક ઇમારતોને નુકસાન પહોંચ્યું. શરીફ ટેક્નોલોજી યુનિવર્સિટી પર પણ હુમલો થયો. ઈરાને અમેરિકી F-15E લડાકુ વિમાનને તોડી પાડ્યું, જેના પાયલોટ અને ક્રૂને અમેરિકાએ જોખમી ઓપરેશન કરીને બચાવ્યા. આ રેસ્ક્યુમાં અમેરિકી દળોએ અંદર જઈને કાર્યવાહી કરી હતી.
ઈરાને હવે ગલ્ફ દેશોમાં પણ હુમલા વિસ્તાર્યા છે. યુએઈમાં ઔદ્યોગિક સ્થળો પર આગ લાગી અને અન્ય ગલ્ફ દેશોની સુવિધાઓને નુકસાન થયું. બાબ અલ-મંદેબ સ્ટ્રેટને પણ જોખમ છે. તેલની કિંમતો 110 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગઈ છે અને વૈશ્વિક શિપિંગ માર્ગોને ગંભીર જોખમ છે. ઓમાન જેવા દેશો દ્વારા કૂટનીતિક પ્રયાસો ચાલુ છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે 45 દિવસના સીસફાયરની ચર્ચા પણ થઈ રહી છે, પરંતુ બંને પક્ષોની સ્થિતિ કઠોર બની ગઈ છે.
ભારત માટે આ સ્થિતિ અત્યંત ચિંતાજનક છે કારણ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના 20 ટકા તેલ વેપારનું મુખ્ય માર્ગ છે. ભારતના મોટા ભાગના તેલ આયાત આ વિસ્તાર પર આધારિત છે. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે તાજેતરમાં જ ઈરાન સહિત પ્રાદેશિક દેશો સાથે વાતચીત કરીને સ્થિરતા અને ઊર્જા સુરક્ષા પર ભાર મૂક્યો હતો.
આ યુદ્ધ વૈશ્વિક અર્થતંત્રને ઝટકો આપી શકે છે. બંને પક્ષો વચ્ચે વધુ વધારો થાય તો તેલ પુરવઠો વિક્ષેપિત થઈ શકે છે અને કિંમતો વધુ આસમાને પહોંચી શકે છે. દુનિયા હાલમાં આ તનાવ પર નજર રાખી રહી છે.
જયશંકરને ઇરાનના વિદેશમંત્રીનો ફોન આવ્યો, ભારતના કુટનિતીક પ્રયાસો તેજ
જયશંકરે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરતાં જણાવ્યું કે, ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીનો ફોન આવ્યો. વર્તમાન પરિસ્થિતિ પર ચર્ચા થઈ. ઈરાની દૂતાવાસે પણ પુષ્ટિ કરી છે કે બંને વિદેશ મંત્રીઓએ દ્વિપક્ષીય સંબંધો સાથે સાથે પ્રાદેશિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય ઘટનાક્રમો પર વાત કરી હતી. આ ફોન કોલ એવા સમયે થયો છે જ્યારે ટ્રમ્પે ઈરાનને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવામાં નહીં આવે તો ઈરાનના વીજ પ્લાન્ટ્સ અને પુલોને નષ્ટ કરી દેવામાં આવશે. આ અલ્ટીમેટમથી પશ્ચિમ એશિયામાં તનાવ વધુ વધી ગયો છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ વેપારનું મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે અને તેના અવરોધથી તેલની કિંમતોમાં વૈશ્વિક વધારો થયો છે.
રવિવારે જયશંકરે માત્ર ઈરાન સાથે જ નહીં, પરંતુ કતારના વડાપ્રધાન શેખ મોહમ્મદ બિન અબ્દુલરહમાન અલ થાની અને સંયુક્ત અરબ અમીરાત (યુએઈ)ના વિદેશ મંત્રી શેખ અબ્દુલ્લા બિન જાયદ અલ નાહયાન સાથે પણ ફોન પર વાતચીત કરી હતી. આ ત્રણેય વાતચીતમાં પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષ, વિસ્તારની બદલાતી પરિસ્થિતિ અને વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા પર તેની અસરને લઈને ચર્ચા થઈ છે. ઈરાને અગાઉ ભારત સહિત મિત્ર દેશોના જહાજોને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાની મંજૂરી આપી છે. ભારત સરકારે છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં તીવ્ર કૂટનીતિક પ્રયાસો કર્યા છે જેથી વિસ્તારમાં સ્થિરતા જળવાઈ રહે અને ઊર્જા પુરવઠો અવિરત રહે. જયશંકરની આ વાતચીતો ભારતની સંતુલિત કૂટનીતિ અને તેના વ્યૂહાત્મક હિતોનું રક્ષણ કરવાના પ્રયાસોને દર્શાવે છે.