તાજેતરના વર્ષોમાં ધોરણ 10 ના સ્તરે ગુજરાતી ભાષાની પરીક્ષામાં પ્રદર્શનમાં સતત સુધારો થયો છે. 2025 માં, ગુજરાત રાજ્ય શિક્ષણ બોર્ડ (GSEB) ની ધોરણ 10 ની પરીક્ષામાં ગુજરાતીને પ્રથમ ભાષા તરીકે પસંદ કરનારા 6.26 લાખ વિદ્યાર્થીઓમાંથી 5.72 લાખ વિદ્યાર્થીઓએ પેપર પાસ કર્યું – જે સતત બીજા વર્ષે આ વિષયમાં પાસ થવાની ટકાવારી 90% થી વધુ નોંધાઈ છે. 2019 થી આ તીવ્ર વધારો છે, જ્યારે પાસ થવાની ટકાવારી માત્ર 64.5% હતી, અને 2.5 લાખ વિદ્યાર્થીઓ વિષયમાં નાપાસ થયા હતા.
આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિવસ દર વર્ષે 21 ફેબ્રુઆરીએ ઉજવવામાં આવે છે, નિષ્ણાતો કહે છે કે વિદ્યાર્થીઓ માટે મુશ્કેલીના મુખ્ય ક્ષેત્રો વ્યાકરણ, લેખન પદ્ધતિ અને સમજણ છે. કેટલાક લોકો તેનું કારણ નબળા પાયા અને નાની ઉંમરે વધુ વાંચન ન થવાને આભારી છે.
ગાંધીનગરના માનસાના હેમંત પટેલ, જે ગુજરાતી શીખવે છે, કહે છે કે વાક્ય રચના, વાંચન અને સમજણ અને વ્યાકરણ ઘણા વિદ્યાર્થીઓ માટે સમસ્યારૂૂપ રહે છે. “ભાષા બોલવી અને શૈક્ષણિક રીતે તેનો ઉપયોગ કરવો એ અલગ અલગ બાબતો છે. ભાષા કેવી રીતે લખાય છે તેના પરથી આ સ્પષ્ટ થાય છે,” તેમણે કહ્યું. “અમે વિદ્યાર્થીઓને વધુ પ્રેક્ટિસ કરવા અને મૂળભૂત બાબતો સમજવા માટે કહીએ છીએ.
“અમે ઘણીવાર ધોરણ 6 થી 9 ના વિદ્યાર્થીઓ માટે વાંચનથી શરૂૂઆત કરીએ છીએ. વિદ્યાર્થીઓ ઘણીવાર સમજવા માટે વાક્યોને નાના ભાગોમાં વિભાજીત કરે છે. ટેકનોલોજીના આગમનથી ઘણા નવા શબ્દો પણ આવ્યા. શૈક્ષણિક દૃષ્ટિકોણથી પાયાને સુધારવા અને વિદ્યાર્થીઓને ગુજરાતીમાં તેમના વિચારો વ્યક્ત કરવામાં મદદ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવે છે.