સરકારો સામાન્ય રીતે જાહેર આરોગ્ય મુદ્દાઓને પ્રાથમિકતા આપવાનું વચન આપે છે, છતાં તેઓ આ ક્ષેત્રમાં પ્રણાલીગત અવ્યવસ્થા અને જનતાને પડતી મુશ્કેલીઓના મૂળ કારણોને સંબોધવામાં ભાગ્યે જ ગંભીરતા દાખવે છે. દિલ્હીની સરકારી હોસ્પિટલોમાં દવાઓ અને તબીબી સાધનો સાથે સંકળાયેલા કૌભાંડનો તાજેતરમાં ખુલાસો ફરી એકવાર દર્શાવે છે કે સરકારો દ્વારા સામાન્ય નાગરિકો માટે સંગઠિત અને પારદર્શક આરોગ્યસંભાળ વ્યવસ્થાની જોગવાઈને કેટલી હદે અવગણવામાં આવે છે. નોંધનીય છે કે દિલ્હીના આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા દવાઓ, સર્જિકલ પુરવઠો અને અન્ય સાધનોની ખરીદી અંગે અગાઉ આશરે ₹650 કરોડનું કૌભાંડ બહાર આવ્યું હતું. આ મામલાની તપાસ દરમિયાન, ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી શાખાએ રવિવારે દિલ્હી સરકારના આરોગ્ય વિભાગના બે ભૂતપૂર્વ અધિકારીઓની ધરપકડ કરી હતી.
આરોપો અનુસાર, ભૂતપૂર્વ આરોગ્ય સેવા મહાનિર્દેશક હેઠળ કાર્યરત સેન્ટ્રલ પ્રોક્યોરમેન્ટ એજન્સી દ્વારા સર્જિકલ સાધનો અને અન્ય તબીબી પુરવઠાની ખરીદી દરમિયાન મોટા પાયે ગેરરીતિઓ થઈ હતી. આનાથી વધુ વિડંબના શું હોઈ શકે કે હોસ્પિટલોના સંચાલન માટે જવાબદાર અધિકારીઓ – જેના પર વિશાળ વસ્તી કટોકટી દરમિયાન નિયમિત સારવારથી લઈને જીવન બચાવતી સંભાળ સુધીની દરેક વસ્તુ માટે આધાર રાખે છે – પોતે જ ભ્રષ્ટાચારમાં ફસાયેલા જોવા મળે છે? એ કોઈ રહસ્ય નથી કે સરકારી હોસ્પિટલોમાં મુખ્યત્વે સમાજનો તે વર્ગ આવે છે જે ખાનગી હોસ્પિટલોમાં સારવારનો ઊંચો ખર્ચ ઉઠાવી શકતો નથી.
સરકારી હોસ્પિટલોમાં દર્દીઓને ઘણીવાર તબીબી પુરવઠાની અછતનો સામનો કરવો પડે છે, જેના કારણે તેમના પરિવારોને બહારથી દવાઓ અથવા સાધનો પોતાના ખર્ચે ખરીદવાની ફરજ પડે છે. આદર્શ રીતે, સરકારે દર્દીઓની સંભાળ માટે જરૂૂરી બધું જ પૂરું પાડવું જોઈએ, દવાઓથી લઈને તબીબી પુરવઠા સુધી. જો કે, જ્યારે ખરીદી માટે જવાબદાર અધિકારીઓ દવાઓ અને આવશ્યક સાધનોના સંપાદનને વ્યક્તિગત લાભ અને ભ્રષ્ટાચારના સાધનમાં ફેરવે છે, ત્યારે દર્દીઓ પ્રત્યેની તેમની અસંવેદનશીલતાની ઊંડાઈ સ્પષ્ટ થઈ જાય છે.
પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે આટલા લાંબા સમય સુધી આટલો ભ્રષ્ટાચાર કેવી રીતે ચાલુ રહે છે, અને સરકાર હેઠળ કાર્યરત ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી એજન્સીઓ અને અન્ય દેખરેખ પદ્ધતિઓ ખરેખર શું કરી રહી છે. એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે આરોગ્ય વિભાગમાં કૌભાંડ સામાન્ય લોકોના સ્વાસ્થ્ય અને જીવન પર સીધી અસર કરે છે. સ્થાનિક પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રોથી લઈને મોટી હોસ્પિટલો સુધીના તબીબી સંસાધનોના અભાવના કિસ્સાઓ લાંબા સમયથી જાહેર જ્ઞાનનો વિષય રહ્યા છે. જો હોસ્પિટલોમાં ફેલાયેલા ભ્રષ્ટાચારને કાબુમાં ન લઈ શકાય – જેના કારણે સામાન્ય લોકો અને વંચિતોને સારી આરોગ્યસંભાળ સેવાઓ પૂરી પાડવામાં નિષ્ફળ રહી છે.
