આ વર્ષે પિતૃપક્ષ રવિવાર ૨૭ સપ્ટેમ્બરના રોજ શરૂ થાય છે અને શનિવાર ૧૦ ઓક્ટોબરના રોજ સમાપ્ત થાય છે. હિંદુ ધર્મમાં પિતૃપક્ષ (જેને શ્રાદ્ધ પક્ષ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે)નું અત્યંત ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મહત્વ છે. ૧૬ દિવસ સુધી ચાલતો આ સમયગાળો—ભાદ્રપદ પૂર્ણિમાથી લઈને અશ્વિન અમાવસ્યા (સર્વપિતૃ અમાવસ્યા) સુધી—પિતૃઓના આત્માની શાંતિ અને સંતોષ માટે તથા તેમના આશીર્વાદ મેળવવા માટે પિંડદાન, તર્પણ અને શ્રાદ્ધ જેવા વિધિ-વિધાનો કરવા માટે સમર્પિત છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, પિતૃપક્ષ દરમિયાન પિતૃઓ અદ્રશ્ય સ્વરૂપે પૃથ્વી પર આવે છે અને પરિવારના સભ્યો દ્વારા અર્પણ કરવામાં આવતું જળ અને ભોજન સ્વીકારે છે. જોકે, લોકો ઘણીવાર વિધિ અને શ્રાદ્ધ તો યોગ્ય રીતે કરે છે પરંતુ ત્યારબાદ અજાણતા કેટલીક ભૂલો કરી બેસે છે. જ્યોતિષીય અને શાસ્ત્રીય માર્ગદર્શિકા મુજબ, તર્પણ કે શ્રાદ્ધ વિધિ પછી તરત જ કરવામાં આવતી ચાર ચોક્કસ ભૂલો સમગ્ર પૂજાને નિષ્ફળ બનાવી શકે છે અને સંભવિતપણે ‘પિતૃ દોષ’નું કારણ બની શકે છે. ચાલો આપણે એવા ચાર કાર્યો વિશે જાણીએ જે પિતૃઓની પૂજા કર્યા પછી સખત રીતે ટાળવા જોઈએ.
શ્રાદ્ધ કે તર્પણ વિધિ પૂર્ણ થયા પછી તરત જ ભોજન કરવા બેસવું અનુચિત માનવામાં આવે છે. જ્યાં સુધી બ્રાહ્મણોને ભોજન ન કરાવવામાં આવે અને ‘પંચબલિ’ (ગાય, કૂતરા, કાગડા, દેવતાઓ અને કીડીઓ માટે અર્પણ) માટે ભોજનનો ભાગ અલગ ન કાઢવામાં આવે ત્યાં સુધી ગૃહસ્થે ભોજન ન કરવું જોઈએ. પિતૃઓ અને પંચબલિને ભોજન અર્પણ કર્યા પછી જ સાત્વિક (શુદ્ધ) ભોજન ગ્રહણ કરવું જોઈએ.
લસણ, ડુંગળી અને તામસિક ખોરાકનું સેવન
તર્પણ કે શ્રાદ્ધ વિધિ કર્યા પછી પણ, સમગ્ર પિતૃપક્ષ દરમિયાન ઘરનું વાતાવરણ અને આહાર સાત્વિક રહેવો જોઈએ. શ્રાદ્ધ વિધિ પછી દારૂ, માંસ અથવા લસણ અને ડુંગળી ધરાવતા તામસિક ખોરાકનું સેવન સખત રીતે ટાળવું જોઈએ. આમ કરવાથી પિતૃઓ નારાજ થઈ શકે છે અને ઘરની શાંતિ તથા સુખમાં ખલેલ પહોંચી શકે છે.
ઘરમાં કલેશ, ક્રોધ કે અન્યનો અનાદર
પિતૃપક્ષ દરમિયાન, આપણા પિતૃઓ સૂક્ષ્મ સ્વરૂપે ઘરની આસપાસ હાજર હોય છે. *તર્પણ* (જળ અર્પણ) કર્યા પછી કઠોર ભાષાનો ઉપયોગ કરવો અથવા કલેશ ઊભો કરવો તે નકારાત્મક ઊર્જાને આમંત્રણ આપે છે. ખાસ કરીને *શ્રાદ્ધ* વિધિ પછી, ક્રોધ, અહંકાર અને પરિવારના સભ્યો કે વડીલો સાથે દલીલબાજી કરવાનું ટાળો. આ ઉપરાંત, તમારા દ્વારે આવતી કોઈ ગરીબ કે લાચાર વ્યક્તિ, પ્રાણી કે પક્ષીને હાંકી ન કાઢો; તેના બદલે, તેમને ભોજન અને પાણી આપવાનું સુનિશ્ચિત કરો.
વાળ/દાઢી કાપવા અથવા નવાં કપડાં અને વસ્તુઓની ખરીદી
હિન્દુ પરંપરામાં, પિતૃપક્ષને ભૌતિક ઉત્સવ કે અંગત શણગારના સમયને બદલે સંયમ, આધ્યાત્મિક સાધના અને પિતૃઓ પ્રત્યે આદર વ્યક્ત કરવાનો સમય માનવામાં આવે છે. *તર્પણ* અને *શ્રાદ્ધ* વિધિના દિવસોમાં વાળ, નખ કે દાઢી કાપવાનું ટાળવું જોઈએ. વધુમાં, વિધિ પછી તરત જ નવાં કપડાં, વાહનો કે મિલકત જેવી ભૌતિક સુખ-સુવિધાઓની ખરીદી કરવાનું અથવા કોઈ નવા શુભ કાર્યોની શરૂઆત કરવાનું ટાળો.
શ્રાદ્ધ વિધિનો સંપૂર્ણ લાભ મેળવવાનો સૌથી સરળ ઉપાય
પિતૃપક્ષ દરમિયાન, *તર્પણ* અને *પિંડદાન* કર્યા પછી, ગાયને વ્યક્તિગત રીતે લીલું ઘાસ અથવા ગોળ અને રોટલી ખવડાવો, અને ભોજનનો અમુક હિસ્સો કાગડા અને શ્વાનને આપો. કાગડાઓને પિતૃઓના સંદેશવાહક માનવામાં આવે છે; તેથી, તેમને અર્પણ કરાયેલું ભોજન સીધું પિતૃઓ સુધી પહોંચે છે. અંતે, નિઃસ્વાર્થ ભાવે તમારા પરિવારની સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ માટે પિતૃઓ સમક્ષ પ્રાર્થના કરો.
