ભારતે સિંધુ જળ સંધિ સ્થગિત કરવા જાહેરાત કરી, પણ પાણી રોકવા જળાશયો બાંધવામાં દસકાઓ લાગી શકે
પાકિસ્તાન તરસથી મરી જશે. પાકિસ્તાન આ ઉનાળામાં પાણીની ગંભીર કટોકટીનો સામનો કરશે. પાકિસ્તાનને ઉંચું અને સૂકું છોડી દેવામાં આવશે – ભયાનક પહેલગામ હુમલાને પગલે ભારતે 1960ની સિંધુ જળ સંધિ પર નળ બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો હોવાથી, પોસ્ટ્સના હિમપ્રપાતથી એકસ પર પૂર આવ્યું કે તે પાકિસ્તાન પર કેવી અસર કરશે. જ્યારે લાંબા ગાળે તે પાકિસ્તાન માટે ખગોળશાસ્ત્રીય અસરો ધરાવશે, હાલમાં તે મનોવૈજ્ઞાનિક દબાણની યુક્તિ છે.
સૌપ્રથમ, આપણે સિંધુ જળ સંધિના રૂૂપરેખા અને રમતમાં રહેલી નદીઓને સમજવાની જરૂૂર છે. વર્ષોની વાટાઘાટો પછી સપ્ટેમ્બર 1960 માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ સંધિ, ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વહેંચાયેલ નદીઓના પાણીનું સંચાલન કરવાની હતી. બંને દેશો કૃષિપ્રધાન અર્થવ્યવસ્થા હોવાને કારણે સિંચાઈ અને ખેતી માટે નદીઓ પર ખૂબ નિર્ભર છે.
સંધિ મુજબ, ભારત સિંધુ પ્રણાલીની પૂર્વીય નદીઓ – સતલજ, બિયાસ અને રાવીના તમામ પાણીનો અનિયંત્રિત ઉપયોગ કરે છે. તે દરમિયાન, પાકિસ્તાનને પશ્ચિમ નદીઓ સિંધુ, જેલમ અને ચિનાબમાંથી પાણી મેળવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
હવે, પાકિસ્તાન, નીચા દરિયાઈ દેશ હોવાને કારણે, નદીઓ નીચે વહેતી હોવાથી, તે ગેરલાભમાં છે. અપર રિપેરિયન એ સ્થાન છે જ્યાં નદી ઉદ્દભવે છે અને નીચલા નદી જ્યાં તે સમાપ્ત થાય છે. આમ, સિંધુ, ઝેલમ અને ચેનાબ પાકિસ્તાનમાં ઉદ્દભવતી ન હોવાથી, દેશ સંધિ પર ખૂબ જ નિર્ભર છે કારણ કે તે આ નદીઓમાંથી કુલ પાણીના પ્રવાહના લગભગ 80% મેળવે છે.
પંજાબ અને સિંધના પાકિસ્તાની પ્રાંતોમાં ખેતી અને સિંચાઈ માટે તે મહત્વપૂર્ણ છે. વાસ્તવમાં, પંજાબ પ્રાંત દેશના 85 ટકા ખોરાકનું ઉત્પાદન કરે છે. જો કે, તમામ અસર તરત જ અનુભવાશે નહીં કારણ કે સંધિને સ્થગિત રાખવાના ભારતના નિર્ણયનો અર્થ એ નથી કે પાકિસ્તાનને વહેતા પાણીને તાત્કાલિક અટકાવવું. આ એટલા માટે છે કારણ કે ભારત પાસે હાલમાં સિંધુ નદીઓના પાણીના પ્રવાહને પાકિસ્તાનમાં રોકવા અથવા તેને પોતાના ઉપયોગ માટે વાળવા માટે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નથી. વધુમાં વધુ, ભારત પાણીના પ્રવાહમાં 5-10% ઘટાડો કરી શકે છે.
મોટા જળાશયો બાંધવા વર્ષો લાગશે
આ સંધિ ભારતને સિંધુ, ઝેલમ અને ચેનાબ પર જળાશય બંધ બાંધવા પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. જો કે, ભારત હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક રન-ઓફ-ધ-રિવર પ્રોજેક્ટ્સ વિકસાવી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે પ્રોજેક્ટ્સ પાણીના પ્રવાહને બદલી શકતા નથી અથવા તેને અવરોધી શકતા નથી. સંધિને સ્થગિત કરવાનો અર્થ એ છે કે ભારત આ પ્રતિબંધોનું પાલન નહીં કરે અને પાણીના પ્રવાહને પ્લગ કરવા માટે જળાશય બંધ બાંધવાનું શરૂૂ કરી શકે. જો કે, આ નદીઓ પર મોટા જળાશયો બાંધવામાં એક દાયા નહીં તો વર્ષો લાગશે. ઇકોલોજીકલ અસરને ધ્યાનમાં રાખીને આવી વસ્તુને ફળીભૂત કરવા માટે તેને વ્યાપક સર્વેક્ષણ અને ભંડોળની જરૂૂર પડશે.આમ, આ સમયે, ભારતનું પગલું આતંકવાદી જૂથો પર લગામ લગાવવા અને ઘૂસણખોરી રોકવા માટે પાકિસ્તાન પર વધુ દબાણની યુક્તિ છે. એકસ પરના વપરાશકર્તાએ પરિસ્થિતિનો સંપૂર્ણ સારાંશ આપ્યો. આ આવતીકાલે પાણી બંધ કરવા વિશે નથી… નળ હજુ પણ ખુલ્લું છે. પરંતુ તેની પાછળનો સંયમ ઉઠાવી લેવામાં આવ્યો છે, યુઝરે ટ્વીટ કર્યું.