ચીન-રશિયા-અમેરિકા-યુરોપ-સાઉદી અરેબિયા-ઇજીપ્ત- તુર્કી સહિતના દેશો સાથે મુનીરના મેળાવડાથી કંગાળ પાકિસ્તાનનું આંતરરાષ્ટ્રીય કદ વધી ગયું
જયશંકરે ‘દલાલ’ કહીને ઝાટકેલા પાક.ને યુધ્ધવિરામ માટે ટ્રમ્પે સત્તાવાર ‘થેંક્યુ’ કહ્યું
યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચે ફેબ્રુઆરી 28, 2026થી શરૂૂ થયેલા સંઘર્ષને રોકવામાં પાકિસ્તાને મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. પાકિસ્તાની વડાપ્રધાન શેહબાઝ શરીફ અને આર્મી ચીફ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીરના પ્રયાસોથી 7 એપ્રિલે બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ યુદ્ધવિરામ પછી 10 એપ્રિલથી પાકિસ્તાનમાં અમેરિકા અને ઈરાનના પ્રતિનિધિમંડળ વચ્ચે વાતચીત શરૂૂ થવાની છે. પાકિસ્તાને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સીધા કૂટનીતિક સંપર્કના અભાવમાં ઈરાનના હિતોનું પ્રતિનિધિત્વ કરીને આ મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવી છે. અસીમ મુનીરે અમેરિકી અધિકારીઓ સાથે વાતચીત કરી હતી, જ્યારે શેહબાઝ શરીફ અને વિદેશ મંત્રી ઈશાક દારે વોશિંગ્ટન, મોસ્કો, બેઈજિંગ, યુરોપીયન દેશો અને ગલ્ફ દેશોના નેતાઓ સાથે સંપર્ક જાળવ્યો હતો.
માર્ચના અંતમાં ઈસ્લામાબાદમાં પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા, ઈજિપ્ત અને તુર્કીના વિદેશ મંત્રીઓની બેઠકમાં પણ વધુ વધારો ટાળવા અને વાતચીતનું માળખું તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ટ્વીટ કરીને આ યુદ્ધવિરામની જાહેરાત કરતાં શેહબાઝ શરીફ અને અસીમ મુનીર સાથેની વાતચીતને ક્રેડિટ આપી હતી. ઈરાની વિદેશ મંત્રી અરાગ્ચીએ પણ મુનીર અને શરીફનો આભાર માન્યો હતો. પાકિસ્તાને ચીન, સાઉદી અરેબિયા, તુર્કી, કતાર અને અન્ય ગલ્ફ દેશોના સમર્થનનો પણ આભાર વ્યક્ત કર્યો છે.
નવી દિલ્હીમાં આ વિકાસને લઈને સ્પષ્ટ અસ્વસ્થતા જોવા મળી રહી છે. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય અને સરકારી વર્તુળોમાં એવી ધારણા છે કે ટ્રમ્પને સંઘર્ષમાંથી બહાર નીકળવાનો માર્ગ જોઈતો હતો અને પાકિસ્તાને તકનો લાભ ઉઠાવીને આ મધ્યસ્થીની ભૂમિકા નિભાવી છે. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે પાકિસ્તાનને ‘દલાલ’ (બ્રોકર) કહીને ટિપ્પણી કરી હતી, જેને કેટલાક વર્તુળોમાં અસામાન્ય અને અયોગ્ય માનવામાં આવી છે.
ભારતીય સરકાર હવે વોશિંગ્ટન સાથે વધુ સક્રિય જોડાણ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસ્રી અમેરિકા જઈ રહ્યા છે, જ્યારે વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર 11-12 એપ્રિલે યુએઈની મુલાકાતે જશે. પાકિસ્તાનની આ સફળતા પ્રાદેશિક ભૂ-રાજનીતિમાં નવા સમીકરણો ઊભા કરી શકે છે. સ્ટ્રેઈટ ઓફ હોર્મુઝ જેવા મહત્વના સમુદ્રી માર્ગોની આસપાસ તણાવ ઘટાડવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, પરંતુ લાંબા ગાળાના સમાધાન માટે હજુ ઘણી મુશ્કેલીઓ છે. ભારત માટે ગલ્ફમાંથી ઊર્જા પુરવઠો અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા મહત્વના મુદ્દા બની રહેશે.
અમેરિકાના ખોળે બેઠેલા પાકિસ્તાનને વિદેશી મંચ પર વિલન ચિતરવું મુશ્કેલ
એક ભૂતપૂર્વ કૂટનીતિજ્ઞે જણાવ્યું કે, જો અમેરિકા-ઈરાન વાતચીત આગળ વધે અને પ્રગતિ થાય તો ભારત માટે પાકિસ્તાનને વિદેશી મંચો પર વિલન તરીકે ચિત્રિત કરવું મુશ્કેલ બની જશે, ખાસ કરીને જ્યારે અમારી ઊર્જા જરૂૂરિયાતો અને ગલ્ફ પ્રદેશ પરની અમારી આધારિતતા ધ્યાનમાં લેવામાં આવે. પાકિસ્તાને 2025માં ક્રિપ્ટો ડીલ્સ અને ઓપરેશન સિંદૂર દ્વારા વ્હાઈટ હાઉસમાં પોતાની પહોંચ વધારી હતી, જેણે તેને આ કૂટનીતિક તક આપી છે. ભારત માટે આ વિકાસ એવો છે કે પાકિસ્તાન આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિમાં વધુ મજબૂત પગપેસવું મેળવી રહ્યું છે, જે ભારતની પાકિસ્તાનને અલગ કરવાની વ્યૂહરચનાને અસર કરી શકે છે. ઓપરેશન સિંદુર વખતે પાકિસ્તાનને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ખુલ્લુ પાડવાના પ્રયાસનું પરિણામ પણ ધુંધળુ થયું છે.