આદિવાસી વિસ્તારોમાં 50 ટકા અને શહેરી વિસ્તારમાં 46.3 ટકા એનિમિયાનો વ્યાપ, પાંચ જિલ્લામાં વ્યાપક સર્વેમાં ચોંકાવનારા તારણો
ગુજરાતમાં કિશોરીઓના સ્વાસ્થ્ય પરના એક અભ્યાસમાં નિસ્તેજ ચિત્ર રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. સર્વેક્ષણ કરાયેલા પાંચ જિલ્લાઓમાં 10 થી 19 વર્ષની વયની 750 છોકરીઓમાંથી 39.6% એનિમિયાથી પીડાતી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. એનિમિયાને એક સામાન્ય રક્ત વિકાર તરીકે સમજવામાં આવે છે જ્યાં લોહીમાં પૂરતા પ્રમાણમાં સ્વસ્થ લાલ રક્તકણો અથવા હિમોગ્લોબિનનો અભાવ હોય છે, જેના કારણે પેશીઓમાં ઓક્સિજનનું પરિવહન ઓછું થાય છે. અભ્યાસ દર્શાવે છે કે ખરાબ આહારની આદતો અને સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વોનો અભાવ ધરાવતો ખોરાક આ સ્થિતિ પાછળના મુખ્ય કારણો છે.
‘ભારતના ગુજરાતની કિશોરીઓમાં એનિમિયાનો વ્યાપ અને તેના નિર્ણાયકો: એક ક્રોસ-સેક્શનલ સ્ટડી’ તાજેતરમાં ઇન્ડિયન જર્નલ ઓફ કોમ્યુનિટી મેડિસિનમાં પ્રકાશિત થયો હતો. લેખકોમાં શાલુ ચૌધરી, વર્ષા ગઢવી, સોમેન સાહા, એ એમ કાદરી અને દીપક સક્સેનાનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પબ્લિક હેલ્થ (IIPH) ગાંધીનગર અને રાજ્ય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગના રાજ્ય આરોગ્ય પ્રણાલી સંસાધન કેન્દ્રના અન્ય લોકોનો સમાવેશ થાય છે.
લેખકોએ તેમના વિશ્ર્લેષણ માટે બે ગ્રામીણ જિલ્લાઓ (કચ્છ અને જૂનાગઢ), બે આદિવાસી જિલ્લાઓ (વલસાડ અને બનાસકાંઠા) અને એક શહેરી કેન્દ્ર, અમદાવાદને ધ્યાનમાં લીધા. સંશોધકોએ અંતર્ગત મુદ્દાઓને સમજવા માટે ખોરાકની વિવિધતા, ઠઅજઇં (પાણી, સ્વચ્છતા અને સ્વચ્છતા) અને રક્ત નમૂના વિશ્ર્લેષણ જેવા પરિમાણોને સમજ્યા.
તેમના પરિણામો દર્શાવે છે કે લગભગ 70% કિસ્સાઓમાં એનિમિયા આયર્નની ઉણપને કારણે હતું, જ્યારે 18.7% છોકરીઓમાં સામાન્ય ફેરીટિન સ્તર હોવા છતાં એનિમિયા હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વોની ઉણપ – વિટામિન ઉ, અ અને ઇ12 નો અભાવ – એક મુખ્ય સમસ્યા હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. સર્વેક્ષણ કરાયેલી લગભગ 56% છોકરીઓમાં ઝીંકનું સ્તર નિર્ધારિત કરતા ઓછું અને 49% ઓછું ફોલેટ સ્તર હતું.
અભ્યાસમાં એ પણ સૂચવવામાં આવ્યું છે કે આદિવાસી વસ્તીમાં એનિમિયાનો વ્યાપ થોડો વધારે હતો, જે 50% હતો, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં 46.3% અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 30% હતો. તારણો દર્શાવે છે કે લગભગ 62% છોકરીઓ નિર્ધારિત આહાર વિવિધતાને પૂર્ણ કરતી ન હતી.
લેખકોમાંના એક અને પોષણ નિષ્ણાત પ્રોફેસર સોમેન સાહાએ જણાવ્યું હતું કે ઐતિહાસિક રીતે, એનિમિયા નિવારણ માટે હસ્તક્ષેપ આયર્નની ઉણપ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. “તેમ છતાં, મુખ્ય સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વોની ઉણપને દૂર કરવા માટે પુરાવા હવે નિર્ણાયક છે. એનિમિયા નિવારણમાં કાયમી પરિવર્તન લાવવા માટે આ અમારી વ્યાપક વ્યૂહરચનાનો ભાગ હોવો જોઈએ,